ആനന്ദലഹരി (ശ്ലോകങ്ങൾ 1 - 41)
1.
ശിവഃ ശക്ത്യാ യുക്തോ യദി ഭവതി ശക്തഃ പ്രഭവിതും
ന ചേദേവം ദേവോ ന ഖലു കുശലഃ സ്പന്ദിതുമപി .
അതസ്ത്വാമാരാധ്യാം ഹരിഹരവിരിഞ്ചാദിഭിരപി
പ്രണന്തും സ്തോതും വാ കഥമകൃതപുണ്യഃ പ്രഭവതി .. 1 ..
ശ്ലോകം 1: പരമശിവൻ ശക്തിയോടുകൂടിയവനായാൽ മാത്രമേ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കാനും പരിപാലിക്കാനും ശക്തനാകൂ; അല്ലെങ്കിൽ ആ ദേവന് ചെറുതായി ഒന്ന് അനങ്ങാൻ പോലും കഴിയുകയില്ല. അങ്ങനെയുള്ള നിന്നെ, ഹരിയും ഹരനും ബ്രഹ്മാവും പോലും ആരാധിക്കുമ്പോൾ, യാതൊരു പുണ്യവും ചെയ്യാത്ത ഒരു സാധാരണക്കാരന് എങ്ങനെയാണ് നിന്നെ സ്തുതിക്കാനും വണങ്ങാനും സാധിക്കുക?
2.
തനീയാംസം പാംസും തവ ചരണപങ്കേരുഹഭവം
വിരിഞ്ചിസ്സഞ്ചിന്വൻ വിരചയതി ലോകാനവികലം .
വഹത്യേനം ശൗരിഃ കഥമപി സഹസ്രേണ ശിരസാം
ഹരസ്സങ്ക്ഷുദ്യൈനം ഭജതി ഭസിതോദ്ധൂലനവിധിം .. 2 ..
ശ്ലോകം 2: അങ്ങയുടെ തിരുവടിയുടെ ഒരു ചെറിയ പൊടിപടലം സ്വീകരിച്ച് ബ്രഹ്മാവ് ഈ ലോകങ്ങളെ മുഴുവൻ നിർമ്മിക്കുന്നു. മഹാവിഷ്ണു തന്റെ ആയിരം തലകൾകൊണ്ട് അതിനെ താങ്ങുന്നു. പരമശിവനാകട്ടെ, ആ ധൂളി തന്റെ ശരീരത്തിൽ ഭസ്മമായി അണിഞ്ഞ് ധന്യനാകുന്നു.
3.
അവിദ്യാനാമന്ത-സ്തിമിര-മിഹിരദ്വീപനഗരീ
ജഡാനാം ചൈതന്യ-സ്തബക-മകരന്ദ-സ്രുതിഝരീ .
ദരിദ്രാണാം ചിന്താമണിഗുണനികാ ജന്മജലധൗ
നിമഗ്നാനാം ദംഷ്ട്രാ മുരരിപു-വരാഹസ്യ ഭവതി .. 3 ..
ശ്ലോകം 3: അവിദ്യ എന്ന അന്ധകാരത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന സൂര്യനാണ് അമ്മയുടെ കടാക്ഷം. മൂഢന്മാർക്ക് ചൈതന്യമാകുന്ന പൂവിലെ മകരന്ദമഴയാണ്. ദരിദ്രർക്ക് ചിന്താമണിയെപ്പോലെ അഭയമാണ്. സംസാരസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിത്താഴ്ന്നവർക്ക് മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വരാഹാതെയ്യത്തെപ്പോലെ രക്ഷാകരവുമാകുന്നു.
4.
ത്വദന്യഃ പാണിഭ്യാമഭയവരദോ ദൈവതഗണഃ
ത്വമേകാ നൈവാസി പ്രകടിതവരാഭീത്യഭിനയാ .
ഭയാത് ത്രാതും ദാതും ഫലമപി ച വാഞ്ഛാസമധികം
ശരണ്യേ ലോകാനാം തവ ഹി ചരണാവേവ നിപുണൗ .. 4 ..
ശ്ലോകം 4: മറ്റു ദേവന്മാരെല്ലാം തങ്ങളുടെ രണ്ടു കൈകൾകൊണ്ട് അഭയവും വരവും നൽകുന്നു. എന്നാൽ അങ്ങ് മാത്രം പ്രത്യേകമായി അഭയമുദ്രയോ വരമുദ്രയോ കാട്ടുന്നില്ല. ഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാനും, ഒരാൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതിനേക്കാൾ അധികം ഫലം നൽകാനും ലോകത്തിന്റെ ശരണ്യയായ അങ്ങയുടെ രണ്ടു തിരുവടികൾ മാത്രമാണ് പരമപ്രധാനമായുള്ളത്.
5.
ഹരിസ്ത്വാമാരാധ്യ പ്രണതജനസൗഭാഗ്യജനനീം
പുരാ നാരീ ഭൂത്വാ പുരരിപുമപി ക്ഷോഭമനയത് .
സ്മരോഽപി ത്വാം നത്വാ രതിനയനലേഹ്യേന വപുഷാ
മുനീനാമപ്യന്തഃ പ്രഭവതി ഹി മോഹായ മഹതാം .. 5 ..
ശ്ലോകം 5: പ്രണതജനങ്ങൾക്കു സൗഭാഗ്യങ്ങൾ നൽകുന്ന അങ്ങയെ ആരാധിച്ചതുകൊണ്ട് പണ്ട് മഹാവിഷ്ണു ഒരു സ്ത്രീരൂപം പൂണ്ട് പരമശിവനെപ്പോലും മോഹിപ്പിച്ചു. മന്മഥനാകട്ടെ, അങ്ങയെ വണങ്ങി തകർന്ന ശരീരത്തോടുകൂടിത്തന്നെ വലിയ മുനിമാരുടെ പോലും മനസ്സിനെ മോഹിപ്പിക്കാൻ ശക്തനായിത്തീർന്നു.
6.
ധനുഃ പൗഷ്പം മൗർവീ മധുകരമയീ പഞ്ച വിശിഖാഃ
വസന്തഃ സാമന്തോ മലയമരുദായോധനരഥഃ .
തഥാപ്യേകഃ സർവം ഹിമഗിരിസുതേ കാമപി കൃപാം
അപാംഗാത്തേ ലബ്ധ്വാ ജഗദിദ-മനംഗോ വിജയതേ .. 6 ..
ശ്ലോകം 6: കരിമ്പുകൊണ്ടുള്ള വില്ലും, വണ്ടുകളുടെ നിരയായ ഞാണും, അഞ്ച് പൂവമ്പുകളും, വസന്തൻ എന്ന സേനാപതിയും, തെന്നലും ആണ് മന്മഥന്റെ ആയുധങ്ങളും രഥവും. എന്നിട്ടും, ഹിമവത്പുത്രിയായ അങ്ങയുടെ ഒരു ചെറിയ കടാക്ഷം ലഭിച്ചതുകൊണ്ടാണ് മന്മഥൻ (രൂപമില്ലാത്തവൻ) ഈ ലോകത്തെ മുഴുവൻ വിജയിക്കുന്നത്.
7.
ക്വണത്കാഞ്ചീദാമാ കരികലഭകുംഭസ്തനനതാ
പരിക്ഷീണാ മധ്യേ പരിണതശരച്ചന്ദ്രവദനാ .
ധനുർബാണാൻ പാശം സൃണിമപി ദധാനാ കരതലൈഃ
പുരസ്താദാസ്താം നഃ പുരമഥിതുരാഹോപുരുഷികാ .. 7 ..
ശ്ലോകം 7: കിലുങ്ങുന്ന അരഞ്ഞാണണിഞ്ഞവളും, ആനയുടെ കുുംഭംപോലെയുള്ള സ്തനങ്ങളാൽ അൽപ്പം കുനിഞ്ഞവളും, ഇടഞ്ഞ കൃശമേവിയവളും, പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള മുഖത്തോടുകൂടിയവളും, കയ്യിൽ വില്ലും അമ്പും പാശവും അങ്കുശവും ഏന്തിയവളുമായ ആ പരമശക്തി ഞങ്ങളുടെ മുന്നിൽ പ്രകാശിക്കട്ടെ.
8.
സുധാസിന്ധോർമധ്യേ സുരവിടപിവാടീപരിവൃതേ
മണിദ്വീപേ നീപോപവനവതി ചിന്താമണിഗൃഹേ .
ശിവാകാരേ മഞ്ചേ പരമശിവപര്യങ്കനിലയാം
ഭജന്തി ത്വാം ധന്യാഃ കതിചന ചിദാനന്ദലഹരീം .. 8 ..
ശ്ലോകം 8: അമൃതസമുദ്രത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ, കൽപ്പവൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മണിദ്വീപിൽ, ചിന്താമണികൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹത്തിൽ, പരമശിവൻ ഇരിക്കുന്ന പര്യങ്കത്തിൽ (കട്ടിലിൽ) ശിവകാരിയായി വസിക്കുന്ന ചിദാനന്ദലഹരിയായിരിക്കുന്ന അങ്ങയെ ധന്യന്മാർ പൂജിക്കുന്നു.
9.
മഹീം മൂലാധാരേ കമപി മണിപൂരേ ഹുതവഹം
സ്ഥിതം സ്വാധിഷ്ഠാനേ ഹൃദി മരുതമാകാശമുപരി .
മനോഽപി ഭ്രൂമധ്യേ സകലമപി ഭിത്വാ കുലപഥം
സഹസ്രാരേ പദ്മേ സഹ രഹസി പത്യാ വിഹരസേ .. 9 ..
ശ്ലോകം 9: മൂലാധാരത്തിൽ പൃഥ്വിയെയും, മണിപൂരത്തിൽ ജലത്തെയും, സ്വാധിഷ്ഠാനത്തിൽ അഗ്നിയെയും, ഹൃദയത്തിൽ വായുവിനെയും, ഉപരിഭാഗത്ത് ആകാശത്തെയും, ഭ്രൂമധ്യത്തിൽ മനസ്സിനെയും ജയിച്ച്, കുണ്ഡലിനീ പഥങ്ങളെല്ലാം ഭേദിച്ച്, സഹസ്രാരപദ്മത്തിൽ പരമശിവനോടൊപ്പം അങ്ങ് വിഹരിക്കുന്നു.
10.
സുധാധാരാസാരൈശ്ചരണയുഗലാന്തർവിഗലിതൈഃ
പ്രപഞ്ചം സിഞ്ചന്തീ പുനരപി രസാമ്നായമഹസഃ .
അവാപ്യ സ്വാം ഭൂമിം ഭുജഗനിഭമധ്യുഷ്ടവലയം
സ്വമാത്മാനം കൃത്വാ സ്വപിഷി കുലകുണ്ഡേ കുഹരിണി .. 10 ..
ശ്ലോകം 10: രണ്ട് തിരുവടികളിൽ നിന്നും ഒഴുകിയെത്തുന്ന അമൃതധാരകൊണ്ട് പ്രപഞ്ചത്തെ മുഴുവൻ നനച്ച്, ആത്മതേജസ്സിലേക്ക് തിരികെപ്പോയി, പാമ്പുപോലെ ചുരുണ്ടുറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന കുണ്ഡലിനീ ശക്തിയായി അങ്ങ് കുലകുണ്ഡത്തിൽ വസിക്കുന്നു.
11.
ചതുർഭിഃ ശ്രീകണ്ഠൈഃ ശിവയുവതിഭിഃ പഞ്ചഭിരപി
പ്രഭിന്നാഭിഃ ശംഭോർനവഭിരപി മൂലപ്രകൃതിഭിഃ .
ചതുശ്ചത്വാരിംശദ്വസുദലകലാശ്രത്രിവലയ-
ത്രിരേഖാഭിഃ സാർധം തവ ശരണകോണാഃ പരിണതാഃ .. 11 ..
ശ്ലോകം 11: നാല് ശിവന്മാരും, അഞ്ച് ശക്തികളും ചേർന്ന നവമൂലപ്രകൃതികളുടെ രൂപത്തിൽ, ചതുർത്വചാരിംശത് കോണുകളും വസുദലങ്ങളും ത്രിവലയങ്ങളും ചേർന്ന ശ്രീചക്രത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ അങ്ങയുടെ തിരുവടികൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
12.
ത്വദീയം സൗന്ദര്യം തുഹിനഗിരികന്യേ തുലയിതും
കവീന്ദ്രാഃ കല്പന്തേ കഥമപി വിരിഞ്ചിപ്രഭൃതയഃ .
യദാലോകൗത്സുക്യാദമരലലനാ യാന്തി മനസാ
തപോഭിർദുഷ്പ്രാപാമപി ഗിരിശസായുജ്യപദവീം .. 12 ..
ശ്ലോകം 12: ഹിമവത്പുത്രിയായ അങ്ങയുടെ സൗന്ദര്യത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ ബ്രഹ്മാവ് തുടങ്ങിയ കവീന്ദ്രന്മാർ പോലും അശക്തരാണ്. അങ്ങയുടെ സൗന്ദര്യം കാണാനുള്ള ആഗ്രഹംകൊണ്ട് ദേവസ്ത്രീകൾ പോലും തപോരൂപേണ പരമശിവന്റെ സായുജ്യപദവി നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
13.
നരം വർഷീയാംസം നയനവിരസം നർമസു ജഡം
തവാപാംഗാലോകേ പതിതമനുധാവന്തി ശതശഃ .
ഗലദ്വേണീബന്ധാഃ കുചകലശവിസ്രസ്തസിചയാ
ഹഠാത് ത്രുട്യത്കാഞ്ച്യോ വിഗലിതദുകൂലാ യുവതയഃ .. 13 ..
ശ്ലോകം 13: വയസ്സായവനും, കാണാൻ ഭംഗിയില്ലാത്തവനും, സംസാരിക്കാൻ അറിയാത്തവനുമായ ഒരുവൻ പോലും അങ്ങയുടെ ഒരു കടാക്ഷത്തിന് പാത്രമായാൽ മതി, തലമുഴിയും വസ്ത്രങ്ങളും അഴിഞ്ഞുവീണവരായി നൂറുകണക്കിന് യുവതികൾ അവന്റെ പിന്നാലെ ഓടിയെത്തും.
14.
ക്ഷിതൗ ഷട്പഞ്ചാശദ് ദ്വിസമധികപഞ്ചാശദുദകേ
ഹുതാശേ ദ്വാഷഷ്ടിശ്ചതുരധികപഞ്ചാശദനിലേ .
ദിവി ദ്വിഷ്ഷട്ത്രിംശന്മനസി ച ചതുഷ്ഷഷ്ടിരിതി യേ
മയൂഖാസ്തേഷാമപ്യുപരി തവ പാദാംബുജയുഗം .. 14 ..
ശ്ലോകം 14: ഭൂമിയിൽ 56-ഉം, ജലത്തിൽ 52-ഉം, അഗ്നിയിൽ 62-ഉം, വായുവിൽ 54-ഉം, ആകാശത്തിൽ 36-ഉം, മനസ്സിൽ 64-ഉം ആയ മയൂഖങ്ങൾക്കും (രശ്മികൾക്കും) ഉപരിയായി അങ്ങയുടെ തൃപ്പാദങ്ങൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
15.
ശരജ്ജ്യോത്സ്നാശുദ്ധാം ശശിയുതജടാജൂടമകുടാം
വരത്രാസത്രാണസ്ഫടികഘടികാപുസ്തകകരാം .
സകൃന്ന ത്വാ നത്വാ കഥമിവ സതാം സംന്നിദധതേ
മധുക്ഷീരദ്രാക്ഷാമധുരിമധുരീണാഃ ഭണിതയഃ .. 15 ..
ശ്ലോകം 15: ശരച്ചന്ദ്രന്റെ നിലാവുപോലെ വെളുത്തതും, ചന്ദ്രക്കല ചൂടിയതുമായ മകുടത്തോടുകൂടി, ഭയവും അഭയവും സ്ഫടികമാലയും പുസ്തകവും കയ്യിലേന്തിയ അങ്ങയെ ഒരിക്കൽ വണങ്ങിയാൽ, തേനും പാലുമതിനേക്കാൾ മധുരമായ കവിതാശക്തി അവർക്ക് സിദ്ധിക്കും.
16.
കവീന്ദ്രാണാം ചേതഃകമലവനബാലാതപരുചിം
ഭജന്തേ യേ സന്തഃ കതിചിദരുണാമേവ ഭവതീം .
വിരിഞ്ചിപ്രേയസ്യാസ്തരുണതരശൃംഗാരലഹരീ-
ഗഭീരാഭിർവാഗ്ഭിർവിദധതി സതാം രഞ്ജനമമീ .. 16 ..
ശ്ലോകം 16: കവികളുടെ മനസ്സിലെ താമരപ്പൂവിന് ഉഷസ്സിന്റേതുപോലെയുള്ള കാന്തി നൽകുന്ന അങ്ങയുടെ ചുവന്ന രൂപത്തെ ആരാരാണോ ആരാധിക്കുന്നത്, അവർ സരസ്വതീദേവിയുടെ പ്രീതിയാൽ ലോകത്തെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന മനോഹരമായ കവിതകൾ രചിക്കും.
17.
സവിത്രീഭിർവാചാം ശശിമണിശിലാഭംഗരുചിഭിഃ
വശിന്യാദ്യാഭിസ്ത്വാം സഹ ജനനി സഞ്ചിന്തയതി യഃ .
സ കർതാ കാവ്യാനാം ഭവതി മഹതാം ഭംഗിരുചിഭിഃ
വചോഭിർവാഗ്ദേവീവദനകമലാമോദമധുരൈഃ .. 17 ..
ശ്ലോകം 17: വാക്കിന്റെ ദേവതമാരായ വശിന്യാദി വാഗ്ദേവതകളുടെ ശശിമണിശിലപോലെയുള്ള പ്രകാശത്തോടുകൂടിയ അങ്ങയുടെ രൂപത്തെ ആരാണോ ധ്യാനിക്കുന്നത്, അവൻ സരസ്വതീദേവിയുടെ മുഖകമലം പോലെയുള്ളതും വചനസുഗന്ധമുള്ളതുമായ മനോഹരമായ കാവ്യങ്ങളുടെ കർത്താവായിത്തീരും.
18.
തനുച്ഛായാഭിസ്തേ തരുണതരണിശ്രീസരണിഭിഃ
ദിവം സർവാമുർവീമരുണിമനി മഗ്നാം സ്മരതി യഃ .
ഭവന്ത്യസ്യ ത്രസ്യദ്വനഹരിണശാലീനനയനാഃ
സഹോർവശ്യാ വശ്യാഃ കതി കതി ന ഗീർവാണഗണികാഃ .. 18 ..
ശ്ലോകം 18: ഉദയസൂര്യന്റെ പ്രകാശപ്രവാഹംപോലെയുള്ള അങ്ങയുടെ ശരീരക്കാന്തികൊണ്ട് ഈ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ ചുവപ്പിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നതായി ആരാണോ സ്മരിക്കുന്നത്, അവന്റെ മുന്നിൽ ദേവലോകത്തെ അപ്സരസ്സുകൾ പോലും മാനഹാനികൊണ്ട് ഭയന്ന് വണങ്ങി നിൽക്കുന്ന അടിമകളെപ്പോലെയായിത്തീരും.
19.
മുഖം ബിന്ദും കൃത്വാ കുചയുഗമധസ്തസ്യ തദധോ
ഹരാർധം ധ്യായേദ്യോ ഹരമഹിഷി തേ മന്മഥകലാം .
സ സദ്യഃ സങ്ക്ഷോഭം നയതി വനിതാ ഇത്യതിലഘു
ത്രിലോകീമപ്യാശു ഭ്രമയതി രവീന്ദുസ്തനയുഗാം .. 19 ..
ശ്ലോകം 19: മുഖത്തെ ബിന്ദുവായും, സ്തനങ്ങളെ അതിനു താഴെയും, അതിനും താഴെ ശിവന്റെ പകുതിഭാഗവുമായ മന്മഥകലയെ ആരാണോ ധ്യാനിക്കുന്നത്, അവൻ സ്ത്രീകളെ തന്റെ വശത്താക്കുക എന്നത് നിസ്സാരമായിക്കണ്ട്, ഈ മൂന്നുക ലോകങ്ങളെയും തന്റെ സൂര്യചന്ദ്രന്മാരായ സ്തനങ്ങളോടുകൂടിയവളായി ചുറ്റിച്ചെടിക്കും.
20.
കിരന്തീമംഗേഭ്യഃ കിരണനികുരംബാമൃതരസം
ഹൃദി ത്വാമാധത്തേ ഹിമകരശിലാമൂർതിമിവ യഃ .
സ സർപാണാം ദർപം ശമയതി ശകുന്താധിപ ഇവ
ജ്വരപ്ലുഷ്ടാൻ ദൃഷ്ട്യാ സുഖയതി സുധാധാരസിരയാ .. 20 ..
ശ്ലോകം 20: ശരീരത്തിൽ നിന്നും അമൃതിന്റെ പ്രകാശകിരണങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞു കൊണ്ടിരിക്കുന്നവളും, ചന്ദ്രകല്ലിന്റെ മൂർത്തിപോലെയുള്ളവളുമായ അങ്ങയെ ഹൃദയത്തിൽ ആരാണോ ധ്യാനിക്കുന്നത്, അവൻ പാമ്പുകളുടെ ഗർവമിശ്രമാക്കി ശത്രുക്കളെ തോൽപ്പിക്കുകയും, ജ്വരത്താൽ തളർന്നവരെ തന്റെ ദൃഷ്ടികൊണ്ട് സുഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും.
21.
തടില്ലേഖാതന്വീം തപനശശിവൈശ്വാനരമയീം
നിഷണ്ണാം ഷണ്ണാമപ്യുപരി കമലാനാം തവ കലാം .
മഹാപദ്മാടവ്യാം മൃദിതമലമായേന മനസാ
മഹാന്തഃ പശ്യന്തോ ദധതി പരമാഹ്ലാദലഹരീം .. 21 ..
ശ്ലോകം 21: മിന്നൽക്കൊടിപോലെ മെലിഞ്ഞവളും, സൂര്യചന്ദ്രാഗ്നിമാരെയെല്ലാം ശരീരത്തിൽ ധരിച്ചവളും, ആറ് ആധാരപത്മങ്ങൾക്കും മുകളിൽ കുടികൊള്ളുന്നവളും, മലങ്ങളെല്ലാം നീക്കിയ നിർമ്മലരായ മഹത്തുക്കൾ കാണുന്നവളുമായ അങ്ങയുടെ രൂപം പരമാനന്ദലഹരിയെ നൽകുന്നു.
22.
ഭവാനി ത്വം ദാസേ മയി വിതര ദൃഷ്ടിം സകരുണാ-
മിതി സ്തോതും വാഞ്ഛൻ കഥയതി ഭവാനി ത്വമിതി യഃ .
തദൈവ ത്വം തസ്മൈ ദിശസി നിജസായുജ്യപദവീം
മുകുന്ദബ്രഹ്മേന്ദ്രസ്ഫുടമകുടനീരാജിതപദാം .. 22 ..
ശ്ലോകം 22: "ഹേ ഭവാനി, ദാസനായ എന്നിൽ കനിഞ്ഞ് കടാക്ഷം ചൊരിയൂ" എന്ന് സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ തന്നെ, മുകുന്ദൻ, ബ്രഹ്മാവ്, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരുടെ കിരീടങ്ങൾ വണങ്ങുന്ന തിരുവടിയെ അങ്ങ് ആ ഭക്തന് നൽകിയനുഗ്രഹിക്കുന്നു.
23.
ത്വയാ ഹൃത്വാ വാമം വപുരപരിതൃപ്തേന മനസാ
ശരീരാർധം ശംഭോരപരമപി ശങ്കേ ഹൃതമഭൂത് .
യദേതത്ത്വദ്രൂപം സകലമരുണാഭം ത്രിനയനം
കുചാഭ്യാമാനമ്രം കുടിലശശിചൂഡാലമകുടം .. 23 ..
ശ്ലോകം 23: പരമശിവൻ ആഗ്രഹത്തോടുകൂടി തന്റെ ശരീരത്തിന്റെ ഇടഭാഗം എടുത്തപ്പോൾ, അങ്ങയുടെ രൂപം കണ്ടിട്ട് മതിവരാതെ ശരീരത്തിന്റെ ബാക്കി പകുതിയും എടുത്തുവോ എന്ന് ഞാൻ സംശയിക്കുന്നു; അങ്ങയുടെ രൂപം ചുവന്ന നിറത്തോടുകൂടിയതും, മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ളതും, സ്തനഭാരത്താൽ അൽപ്പം കുനിഞ്ഞതും, ചന്ദ്രക്കല ചൂടിയ മകുടമുള്ളതുമാണ്.
24.
ജഗത്സൂതേ ധാതാ ഹരിരവതി രുദ്രഃ ക്ഷപയതേ
തിരസ്കുർവന്നേതത്സ്വമപി വപുരീശസ്തിരയതി .
സദാപൂർവഃ സർവം തദിദമനുഗൃഹ്ണാതി ച ശിവ-
സ്തവാജ്ഞാമാലംബ്യ ക്ഷണചലിതയോർഭ്രൂലതികയോഃ .. 24 ..
ശ്ലോകം 24: അങ്ങയുടെ ഭ്രൂവുകളുടെ ചെറിയൊരു ചലനം കൽപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മാവ് ലോകത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, വിഷ്ണു പാലിക്കുന്നു, ശിവൻ സംഹരിക്കുന്നു, ഈശ്വരൻ മറയ്ക്കുന്നു, സദാശിവൻ അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
25.
ത്രയാണാം ദേവാനാം ത്രിഗുണജനിതാനാം തവ ശിവേ
ഭവേത് പൂജാ പൂജാ തവ ചരണയോര്യാ വിരചിതാ .
തഥാ ഹി ത്വത്പാദോദ്വഹനമണിപീഠസ്യ നികടേ
സ്ഥിതാ ഹ്യേതേ ശശ്വന്മുകുലിതകരോത്തംസമകുടാഃ .. 25 ..
ശ്ലോകം 25: ത്രിഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായ മൂന്ന് ദേവന്മാരുടെയും പൂജ, അങ്ങയുടെ തിരുവടികളിൽ നടത്തുന്ന പൂജയ്ക്ക് തുല്യമാണ്. കാരണം, ആ ദേവന്മാരെല്ലാം കൈകൂപ്പി കിരീടം താഴ്ത്തി അങ്ങയുടെ പാദപീഠത്തിന് സമീപം എപ്പോഴും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
26.
വിരിഞ്ചിഃ പഞ്ചത്വം വ്രജതി ഹരിരാപ്നോതി വിരതിം
വിനാശം കീനാശോ ഭജതി ധനദോ യാതി നിധനം .
വിതന്ദ്രീ മാഹേന്ദ്രീ വിതതിരപി സംമീലിതദൃശാ
മഹാസംഹാരേഽസ്മിൻ വിഹരതി സതി ത്വത്പതിരസൗ .. 26 ..
ശ്ലോകം 26: പ്രളയകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവ് പഞ്ചത്വമടയുന്നു, വിഷ്ണുവും യമനും ധനപതിയും നശിക്കുന്നു, ഇന്ദ്രന്റെ ശക്തിയും ഒടുങ്ങുന്നു; എന്നാൽ അങ്ങയുടെ പതിയോ ആ മഹാസംഹാരത്തിലും സന്തോഷത്തോടെ വിഹരിക്കുന്നു.
27.
ജപോ ജല്പഃ ശില്പം സകലമപി മുദ്രാവിരചനാ
ഗതിഃ പ്രാദക്ഷിണ്യക്രമണമശനാദ്യാഹുതിവിധിഃ .
പ്രണാമസ്സംവേശസ്സുഖമഖിലമാത്മാർപണദൃശാ
സപര്യാപര്യായസ്തവ ഭവതു യന്മേ വിലസിതം .. 27 ..
ശ്ലോകം 27: ഞാൻ ജപിക്കുന്ന ജപവും, സംസാരിക്കുന്ന സംസാരവും, ചെയ്യുന്ന ശിൽപ്പങ്ങളും, മുദ്രകളും, നടക്കുന്ന നടപ്പും, പ്രദക്ഷിണവും, കഴിക്കുന്ന ഭക്ഷണവും, ചെയ്യുന്ന പ്രണാമവും കിടപ്പും എല്ലാം അങ്ങയ്ക്കുള്ള ആത്മാർപ്പണമായി ഭവിക്കട്ടെ.
28.
സുധാമപ്യാസ്വാദ്യ പ്രതിഭയജരാമൃത്യുഹരിണീം
വിപദ്യന്തേ വിശ്വേ വിധിശതമഖാദ്യാ ദിവിഷദഃ .
കരാലം യത്ക്ഷ്വേലം കബലിതവതഃ കാലകലനാ
ന ശംഭോസ്തന്മൂലം തവ ജനനി താടങ്കമഹിമാ .. 28 ..
ശ്ലോകം 28: അമൃത് കുടിച്ചവർപോലും വാർദ്ധക്യവും മരണവും കാരണം നശിച്ചുപോകുന്നു; എന്നാൽ ഭയങ്കരമായ വിഷം വിഴുങ്ങിയിട്ടും പരമശിവന് മരണമില്ലാത്തതിന്റെ കാരണം അങ്ങയുടെ താടങ്കത്തിന്റെ (ചെവിയിലെ ആഭരണം) മഹിമയത്രേ.
29.
കിരീടം വൈരിഞ്ചം പരിഹര പുരഃ കൈടഭഭിദഃ
കഠോരേ കോടീരേ സ്ഖലസി ജഹി ജംഭാരിമുകുടം .
പ്രണമ്രേഷ്വേതേഷു പ്രസഭമുപയാതസ്യ ഭവനം
ഭവസ്യാഭ്യുത്ഥാനേ തവ പരിജനോക്തിർവിജയതേ .. 29 ..
ശ്ലോകം 29: ബ്രഹ്മാവിന്റെ കിരീടമേ, മാറ്റിനിൽക്കൂ; വിഷ്ണുവിന്റെ കഠിനമായ കിരീടമേ, നീ തട്ടി വീണുപോകരുത്; ഇന്ദ്രന്റെ മകുടമേ, മാറിനിൽക്കൂ—പരമശിവന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ചെല്ലുന്ന അങ്ങയുടെ പരിചര്യകരുടെ ഈ വാക്കുകൾ വിജയിക്കട്ടെ.
30.
സ്വദേഹോദ്ഭൂതാഭിർഘൃണിഭിരണിമാദ്യാഭിരഭിതോ
നിഷേവ്യേ നിത്യേ ത്വാമഹമിതി സദാ ഭാവയതി യഃ .
കിമാശ്ചര്യം തസ്യ ത്രിനയനസമൃദ്ധിം തൃണയതോ
മഹാസംവർതാഗ്നിർവിരചയതി നീരാജനവിധിം .. 30 ..
ശ്ലോകം 30: അണിമാദി സിദ്ധികളായ തന്റെ സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ പ്രകാശത്തോടെ അങ്ങയെ എപ്പോഴും ആരാണോ ഭാവന ചെയ്യുന്നത്, മഹാപ്രളയാഗ്നിപോലും അവന്റെ മുന്നിൽ നീരാജനം അർപ്പിക്കും; ത്രിനയനന്റെ ഐശ്വര്യംപോലും അവന് തൃണതുല്യമാണ്.
31.
ചതുഷ്ഷഷ്ട്യാ തന്ത്രൈഃ സകലമതിസന്ധായ ഭുവനം
സ്ഥിതസ്തത്തത്സിദ്ധിപ്രസവപരതന്ത്രൈഃ പശുപതിഃ .
പുനസ്ത്വന്നിർബന്ധാദഖിലപുരുഷാർഥൈകഘടനാ-
സ്വതന്ത്രം തേ തന്ത്രം ക്ഷിതിതലമവാതീതരദിദം .. 31 ..
ശ്ലോകം 31: ലോകത്തെ വഴിതെറ്റിക്കുന്ന അറുപത്തിനാല് തന്ത്രങ്ങളെ പശുപതി ഉപേക്ഷിച്ച്, പിന്നീട് അങ്ങയുടെ നിർബന്ധത്താൽ എല്ലാ പുരുഷാർത്ഥങ്ങളും നൽകാൻ സ്വതന്ത്രമായ ഈ ശ്രീചര്യാതന്ത്രത്തെ ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറക്കിനൽകി.
32.
ശിവഃ ശക്തിഃ കാമഃ ക്ഷിതിരഥ രവിഃ ശീതകിരണഃ
സ്മരോ ഹംസഃ ശക്രസ്തദനു ച പരാമാരഹരയഃ .
അമീ ഹൃല്ലേഖാഭിസ്തിസൃഭിരവസാനേഷു ഘടിതാ
ഭജന്തേ വർണാസ്തേ തവ ജനനി നാമാവയവതാം .. 32 ..
ശ്ലോകം 32: ശിവൻ, ശക്തി, കാമൻ, ഭൂമി, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, മന്മഥൻ, ഹംസം, ഇന്ദ്രൻ, പരാമാരഹരന്മാർ എന്നിവയെല്ലാം ഹൃല്ലേഖകളോട് ചേർന്ന് അങ്ങയുടെ തിരുനാമമായി ഭവിക്കുന്നു.
33.
സ്മരം യോനിം ലക്ഷ്മീം ത്രിതയമിദമാദൗ തവ മനോ-
ർനിധായൈകേ നിത്യേ നിരവധിമഹാഭോഗരസികാഃ .
ഭജന്തി ത്വാം ചിന്താമണിഗുനനിബദ്ധാക്ഷവലയാഃ
ശിവാഗ്നൗ ജുഹ്വന്തഃ സുരഭിഘൃതധാരാഹുതിശതൈഃ .. 33 ..
ശ്ലോകം 33: മന്മഥനെയും യോനിയെയും ലക്ഷ്മിയെയും ആദ്യാവസാനങ്ങളിൽ വെച്ച്, ഈ മന്ത്രത്തെ ധ്യാനിച്ച്, ചിന്താമണിമാലയേന്തി, സുഗന്ധമുള്ള നെയ്മാരിഹോമങ്ങളാൽ അങ്ങയെ ഭക്തന്മാർ ആരാധിക്കുന്നു.
34.
ശരീരം ത്വം ശംഭോഃ ശശിമിഹിരവക്ഷോരുഹയുഗം
തവാത്മാനം മന്യേ ഭഗവതി നവാത്മാനമനഘം .
അതശ്ശേഷശ്ശേഷീത്യയമുഭയസാധാരണതയാ
സ്ഥിതഃ സംബന്ധോ വാം സമരസപരാനന്ദപരയോഃ .. 34 ..
ശ്ലോകം 34: അങ്ങ് പരമശിവന്റെ ശരീരമാണെന്നും, സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ അങ്ങയുടെ സ്തനങ്ങളാണെന്നും, അങ്ങ് അപാരമായ പരമാനന്ദത്തിന്റെ പ്രതീകമാണെന്നും ഞാൻ കരുതുന്നു. അതിനാൽ ശേഷനും ശേഷിയും പോലെ അങ്ങയും പരമശിവനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം അഭേദ്യമാണ്.
35.
മനസ്ത്വം വ്യോമ ത്വം മരുദസി മരുത്സാരഥിരസി
ത്വമാപസ്ത്വം ഭൂമിസ്ത്വയി പരിണതായാം ന ഹി പരം .
ത്വമേവ സ്വാത്മാനം പരിണമയിതും വിശ്വവപുഷാ
ചിദാനന്ദാകാരം ശിവയുവതി ഭാവേന ബിഭൃഷേ .. 35 ..
ശ്ലോകം 35: മനസ്സ്, ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി എന്നിവയെല്ലാം അങ്ങയുടെ രൂപമാണ്. പ്രപഞ്ചമായി പരിണമിച്ച അങ്ങ് തന്നെയാണ് ചിദാനന്ദാകാരമായ ശിവയുടെ രൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്നത്.
36.
തവാജ്ഞാചക്രസ്ഥം തപനശശികോടിദ്യുതിധരം
പരം ശംഭും വന്ദേ പരിമിലിതപാർശ്വം പരചിതാ .
യമാരാധ്യൻ ഭക്ത്യാ രവിശശിശുചീനാമവിഷയേ
നിരാലോകേഽലോകേ നിവസതി ഹി ഭാലോകഭുവനേ .. 36 ..
ശ്ലോകം 36: ആജ്ഞാചക്രത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവളും, സൂര്യചന്ദ്രകോടി പ്രകാശമുള്ളവളും, പരമശിവന്റെ പക്കൽ ഇരിക്കുന്നവളുമായ അങ്ങയെ ഞാൻ വണങ്ങുന്നു. ഭക്തർ അങ്ങയെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ അന്ധകാരമില്ലാത്ത ആ ലോകത്ത് അവർ സദാ വസിക്കുന്നു.
37.
വിശുദ്ധൗ തേ ശുദ്ധസ്ഫടികവിശദം വ്യോമജനകം
ശിവം സേവേ ദേവീമപി ശിവസമാനവ്യവസിതാം .
യയോഃ കാന്ത്യാ യാന്ത്യാഃ ശശികിരണസാരൂപ്യസരണേ-
വിധൂതാന്തർധ്വാന്താ വിലസതി ചകോരീവ ജഗതീ .. 37 ..
ശ്ലോകം 37: വിശുദ്ധി ചക്രത്തിൽ ശുദ്ധസ്ഫടികം പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ശിവനെയും അങ്ങയെയും ഞാൻ സേവിക്കുന്നു. അങ്ങയുടെ കാന്തിയാൽ പ്രപഞ്ചത്തിലെ അന്ധകാരമെല്ലാം മാറി ചകോരപക്ഷിയെപ്പോലെ ലോകം പ്രകാശിക്കുന്നു.
38.
സമുന്മീലത് സംവിത് കമലമകരന്ദൈകരസികം
ഭജേ ഹംസദ്വന്ദ്വം കിമപി മഹതാം മാനസചരം .
യദാലാപാദഷ്ടാദശഗുണിതവിദ്യാപരിണതി-
ര്യദാദത്തേ ദോഷാദ് ഗുണമഖിലമദ്ഭ്യഃ പയ ഇവ .. 38 ..
ശ്ലോകം 38: ചൈതന്യമാകുന്ന താമരയിലെ മകരന്ദം നുകരുന്ന രണ്ട് ഹംസങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള മഹത്തുക്കളെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു. ദോഷങ്ങളെ നീക്കി ഗുണങ്ങളെ മാത്രം സ്വീകരിക്കാൻ അങ്ങയുടെ വചനങ്ങൾക്ക് കഴിയുന്നു.
39.
തവ സ്വാധിഷ്ഠാനേ ഹുതവഹമധിഷ്ഠായ നിരതം
തമീഡേ സംവർതം ജനനി മഹതീം താം ച സമയാം .
യദാലോകേ ലോകാൻ ദഹതി മഹതി ക്രോധകലിതേ
ദയാർദ്രാ യാ ദൃഷ്ടിഃ ശിശിരമുപചാരം രചയതി .. 39 ..
ശ്ലോകം 39: സ്വാധിഷ്ഠാനത്തിൽ അഗ്നിയെ ആധാരമാക്കി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അങ്ങയെ ഞാൻ വണങ്ങുന്നു. ക്രോധത്താൽ ലോകം ദഹിക്കുമ്പോൾ അങ്ങയുടെ ദയാപൂർണ്ണമായ ദൃഷ്ടി അതിനെ തണുപ്പിക്കുന്നു.
40.
തടിത്ത്വന്തം ശക്ത്യാ തിമിരപരിപന്ഥിസ്ഫുരണയാ
സ്ഫുരന്നാനാ രത്നാഭരണ പരിണദ്ധേന്ദ്രധനുഷം .
തവ ശ്യാമം മേഘം കമപി മണിപൂരൈകശരണം
നിഷേവേ വർഷന്തം ഹരമിഹിരതപ്തം ത്രിഭുവനം .. 40 ..
ശ്ലോകം 40: മിന്നൽക്കൊടിയും ഇന്ദ്രധനുസ്സും പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നതും, മണിപൂരകത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുമായ അങ്ങയുടെ മേഘരൂപം കാമഹരനാൽ തപ്തമായ ലോകത്തെ തണുപ്പിക്കുന്നു.
41.
തവാധാരേ മൂലേ സഹ സമയയാ ലാസ്യപരയാ
നവാത്മാനം മന്യേ നവരസമഹാതാണ്ഡവനടം .
ഉഭാഭ്യാ മേതാഭ്യാ മുദയവിധി മുദ്ദിശ്യ ദയയാ
സനാഥാഭ്യാം ജജ്ഞേ ജനകജനനീ മജ്ജഗദിദം .. 41 ..
ശ്ലോകം 41: മൂലാധാരത്തിൽ സമയയോടുകൂടി ലാസ്യമാടുന്നവനും, നവരസങ്ങളോടെ താണ്ഡവമാടുന്നവനുമായ പരമശിവനോടൊപ്പം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഉദയത്തിന് കാരണമായ അങ്ങയെ ഞാൻ വണങ്ങുന്നു.
42.
ഗതൈർമാണിക്യത്വം ഗഗനമണിഭിഃ സാന്ദ്രഘടിതം
കിരീടം തേ ഹൈമം ഹിമഗിരിസുതേ കീർതയതി യഃ .
സ നീഡേയച്ഛായാച്ഛുരണശബലം ചന്ദ്രശകലം
ധനുഃ ശൗനാസീരം കിമിതി ന നിബധ്നാതി ധിഷണാം .. 42 ..
ശ്ലോകം 42: ഹിമവത്പുത്രിേ, രത്നങ്ങളും ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങളും പതിച്ച അങ്ങയുടെ സുവർണ്ണ കിരീടത്തെ ആരെങ്കിലും സ്തുതിച്ചാൽ, അതിന്റെ നിഴൽ തട്ടി ചന്ദ്രക്കല ഇന്ദ്രധനുസ്സിനെപ്പോലെയാണെന്ന് അവൻ തെറ്റിധരിച്ചുപോവില്ലേ?
43.
ധുനോതു ധ്വാന്തം നസ്തുലിതദലിതേന്ദീവരവനം
ഘനസ്നിഗ്ധശ്ലക്ഷ്ണം ചികുരനികുരുംബം തവ ശിവേ .
യദീയം സൗരഭ്യം സഹജമുപലബ്ധും സുമനസോ
വസന്ത്യസ്മിൻ മന്യേ വലമഥനവാടീവിടപിനാം .. 43 ..
ശ്ലോകം 43: ശിവേ, നീലത്താമരകൾ നിറഞ്ഞ പൊയ്കയെ തോൽപ്പിക്കുമാറും, കറുത്ത് മിനുസമുള്ളതുമായ അങ്ങയുടെ മുടിയിഴകൾ ഞങ്ങളുടെ അന്ധകാരത്തെ ഇല്ലാതാക്കട്ടെ. ഇന്ദ്രന്റെ പൂന്തോട്ടത്തിലെ വൃക്ഷങ്ങളിലെ പൂക്കൾപോലും അങ്ങയുടെ മുടിയുടെ സുഗന്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
44.
തനോതു ക്ഷേമം നസ്തവ വദനസൗന്ദര്യലഹരീ-
പരീവാഹസ്രോതഃസരണിരിവ സീമന്തസരണിഃ .
വഹന്തീ സിന്ദൂരം പ്രബലകബരീഭാരതിമിര-
ദ്വിഷാം വൃന്ദൈർബന്ദീകൃതമിവ നവീനാർകകിരണം .. 44 ..
ശ്ലോകം 44: അങ്ങയുടെ മുഖസൗന്ദര്യത്തിന്റെ പ്രവാഹമെന്നോണം ഒഴുകുന്ന സീമന്തരേഖ (വറുത്തുകൂടിയ നെറ്റിയിലെ ഉച്ചിപ്പങ്ക്) ഞങ്ങൾക്ക് മംഗലം തരട്ടെ. കറുത്ത മുടിയിഴകളാൽ ബന്ധിതരായ പുതിയ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾപോലെയാണ് അതിലെ സിന്ദൂരം കാണപ്പെടുന്നത്.
45.
അരാലൈഃ സ്വാഭാവ്യാദലികലഭസശ്രീഭിരലകൈഃ
പരീതം തേ വക്ത്രം പരിഹസതി പങ്കേരുഹരുചിം .
ദരസ്മേരേ യസ്മിൻ ദശനരുചികിഞ്ജൽകരുചിരേ
സുഗന്ധൗ മാദ്യന്തി സ്മരദഹനചക്ഷുർമധുലിഹഃ .. 45 ..
ശ്ലോകം 45: സ്വാഭാവികമായും മനോഹരമായി വളഞ്ഞതും, വണ്ടുകളുടെ വരികൾപോലെയുള്ളതുമായ മുടിയിഴകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അങ്ങയുടെ മുഖം താമരയുടെ സൗന്ദര്യത്തെപ്പോലും പരിഹസിക്കുന്നു. ചെറുപുഞ്ചിരി തൂകുന്ന ആ മുഖത്ത്, പല്ലുകളുടെ കാന്തിയാകുന്ന പൂമ്പൊടിയേറ്റ് മന്മഥന്റെ കണ്ണുകളാകുന്ന വണ്ടുകൾ മയങ്ങിവീഴുന്നു.
46.
ലലാടം ലാവണ്യദ്യുതിവിമലമാഭാതി തവ യ-
ദ്ദ്വിതീയം തന്മന്യേ മകുടഘടിതം ചന്ദ്രശകലം .
വിപര്യാസന്യാസാദുഭയമപി സംഭൂയ ച മിഥഃ
സുധാലേപസ്യൂതിഃ പരിണമതി രാകാഹിമകരഃ .. 46 ..
ശ്ലോകം 46: ലാവണ്യത്തിന്റെ തിളക്കമുള്ള അങ്ങയുടെ നെറ്റിതടം കിരീടത്തിലെ ചന്ദ്രക്കലയാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. രണ്ടുംകൂടി ചേരുമ്പോൾ അമൃത് നിറഞ്ഞ പൗർണ്ണമി ചന്ദ്രനായി അത് മാറുന്നു.
47.
ഭ്രുവൗ ഭുഗ്നേ കിഞ്ചിദ്ഭുവനഭയഭംഗവ്യസനിനി
ത്വദീയേ നേത്രാഭ്യാം മധുകരരുചിഭ്യാം ധൃതഗുണം .
ധനുർമന്യേ സവ്യേതരകരഗൃഹീതം രതിപതേഃ
പ്രകോഷ്ഠേ മുഷ്ടൗ ച സ്ഥഗയതി നിഗൂഢാന്തരമുമേ .. 47 ..
ശ്ലോകം 47: ഭുവനത്തിലെ ഭയങ്ങളെല്ലാം അകറ്റാൻ കഴിവുള്ളതും, വണ്ടിന്റെ കാന്തിയുള്ളതുമായ അങ്ങയുടെ പുരികങ്ങളെ, മന്മഥൻ തന്റെ കൈയിൽ പിടിച്ച വില്ലായി ഞാൻ കാണുന്നു.
48.
അഹഃ സൂതേ സവ്യം തവ നയനമർകാത്മകതയാ
ത്രിയാമാം വാമം തേ സൃജതി രജനീനായകതയാ .
തൃതീയാ തേ ദൃഷ്ടിർദരദലിതഹേമാംബുജരുചിഃ
സമാധത്തേ സന്ധ്യാം ദിവസനിശയോരന്തരചരീം .. 48 ..
ശ്ലോകം 48: അങ്ങയുടെ വലതു കണ്ണു സൂര്യനെപ്പോലെ പകലിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഇടതു കണ്ണ് ചന്ദ്രനെപ്പോലെ രാത്രിയെ ഉണ്ടാക്കുന്നു; തങ്കത്താമരപോലെയുള്ള മൂന്നാമത്തെ കണ്ണാകട്ടെ പകലനും രാത്രിക്കും ഇടയിലുള്ള സന്ധ്യയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
49.
വിശാലാ കല്യാണീ സ്ഫുടരുചിരയോധ്യാ കുവലയൈഃ
കൃപാധാരാധാരാ കിമപി മധുരാഭോഗവതികാ .
അവന്തീ ദൃഷ്ടിസ്തേ ബഹുനഗരവിസ്താരവിജയാ
ധ്രുവം തത്തന്നാമവ്യവഹരണയോഗ്യാ വിജയതേ .. 49 ..
ശ്ലോകം 49: അങ്ങയുടെ കടാക്ഷം വിശാലവും മംഗളകരവും നീലത്താമരപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നതുമാണ്; അത് പല നഗരങ്ങളെയും കീഴടക്കുന്ന വിസ്താരമുള്ള ഒരു വലിയ സാമ്രാജ്യത്തെപ്പോലെ വിജയശ്രീലാളിതമായിരിക്കുന്നു.
50.
കവീനാം സന്ദർഭസ്തബകമകരന്ദൈകരസികം
കടാക്ഷവ്യാക്ഷേപഭ്രമരകലഭൗ കർണയുഗലം .
അമുഞ്ചന്തൗ ദൃഷ്ട്വാ തവ നവരസാസ്വാദതരലാ-
വസൂയാസംസർഗാദലികനയനം കിഞ്ചിദരുണം .. 50 ..
ശ്ലോകം 50: കവികളുടെ കവിതകളിലെ മകരന്ദത്തെ നുകരുന്ന വണ്ടുകൾപോലുള്ള അങ്ങയുടെ കടാക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകൾ കണ്ട്, അസൂയകൊണ്ട് അങ്ങയുടെ നെറ്റിയിലെ മൂന്നാം കണ്ണ് അൽപ്പം ചുവന്നിരിക്കുന്നു.
51.
ശിവേ ശൃംഗാരാർദ്രാ തദിതരജനേ കുത്സനപരാ
സരോഷാ ഗംഗായാം ഗിരിശചരിതേ വിസ്മയവതീ .
ഹരാഹിഭ്യോ ഭീതാ സരസിരുഹസൗഭാഗ്യജനനീ
സഖീഷു സ്മേരാ തേ മയി ജനനീ ദൃഷ്ടിഃ സകരുണാ .. 51 ..
ശ്ലോകം 51: ശിവനോട് പ്രണയഭാവമുള്ളതും, മറ്റു ജനങ്ങളോട് വെറുപ്പുള്ളതും, ഗംഗയിലും ശിവന്റെ കഥകളിലും വിസ്മയമുള്ളതും, പാമ്പുകളെക്കണ്ട് ഭയക്കുന്നതും, സഖിമാരോട് പുഞ്ചിരിക്കുന്നതുമായ അങ്ങയുടെ കടാക്ഷം എന്നിൽ കാരുണ്യം ചൊരിയട്ടെ.
52.
ഗതേ കർണാഭ്യർണം ഗരുത ഇവ പക്ഷ്മാണി ദധതീ
പുരാം ഭേത്തുശ്ചിത്തപ്രശമരസവിദ്രാവണഫലേ .
ഇമേ നേത്രേ ഗോത്രാധരപതികുലോത്തംസകലികേ
തവാകർണാകൃഷ്ടസ്മരശരവിലാസം കലയതഃ .. 52 ..
ശ്ലോകം 52: കാതുകളോളം നീண்டுനിൽക്കുന്നതും, പരമശിവന്റെ മനസ്സിന്റെ ശാന്തതയെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതുമായ അങ്ങയുടെ ഈ കണ്ണുകൾ മന്മഥന്റെ അമ്പുകൾ തൊടുക്കുന്ന വില്ലിന്റെ വിലാസത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
53.
വിഭക്തത്രൈവർണ്യം വ്യതികരിതലീലാഞ്ജനതയാ
വിഭാതി ത്വന്നേത്രത്രിതയമിദമീശാനദയിതേ .
പുനഃ സ്രഷ്ടും ദേവാൻ ദ്രുഹിണഹരിരുദ്രാനുപരതാൻ
രജഃ സത്ത്വം ബിഭ്രത്തമ ഇതി ഗുണാനാം ത്രയമിവ .. 53 ..
ശ്ലോകം 53: ഈശ്വരന്റെ പ്രാണനാഥയായ അങ്ങയുടെ മൂന്ന് കണ്ണുകൾ രജസ്സ്, സത്ത്വം, തമസ്സ് എന്നീ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളെപ്പോലെ ദേവന്മാരായ ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ശിവനെയും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കാൻ പ്രാപ്തമായിരിക്കുന്നു.
54.
പവിത്രീകർതും നഃ പശുപതിപരാധീനഹൃദയേ
ദയാമിത്രൈർനേത്രൈരരുണധവലശ്യാമരുചിഭിഃ .
നദഃ ശോണോ ഗംഗാ തപനതനയേതി ധ്രുവമമും
ത്രയാണാം തീർഥാനാമുപനയസി സംഭേദമനഘം .. 54 ..
ശ്ലോകം 54: പശുപതിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന അങ്ങയുടെ ചുവപ്പും വെള്ളയും കറുപ്പും കലർന്ന ദയാപൂർണ്ണമായ കണ്ണുകൾ ശോണാനദി, ഗംഗ, യമുന എന്നീ മൂന്ന് തീർത്ഥങ്ങളുടെ സംഗമം പോലെ ഞങ്ങളെ പവിത്രരാക്കട്ടെ.
55.
നിമേഷോന്മേഷാഭ്യാം പ്രലയമുദയം യാതി ജഗതീ
തവേത്യാഹുഃ സന്തോ ധരണിധരരാജന്യതനയേ .
ത്വദുന്മേഷാജ്ജാതം ജഗദിദമശേഷം പ്രലയതഃ
പരിത്രാതും ശങ്കേ പരിഹൃതനിമേഷാസ്തവ ദൃശഃ .. 55 ..
ശ്ലോകം 55: അങ്ങയുടെ കണ്ണുകളുടെ നിമേഷോന്മേഷങ്ങളാലാണ് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഉദയവും പ്രളയവും ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന് വിശുദ്ധന്മാർ പറയുന്നു. അങ്ങനെയെങ്കിൽ, പ്രപഞ്ചത്തെ രക്ഷിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് അങ്ങ് കണ്ണുകൾ മിഴിച്ചുകൊണ്ട് (ഇമവെട്ടാതെ) ഇരിക്കുന്നത് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
56.
തവാപർണേ കർണേജപനയനപൈശുന്യചകിതാ
നിലീയന്തേ തോയേ നിയതമനിമേഷാഃ ശഫരികാഃ .
ഇയം ച ശ്രീർബദ്ധച്ഛദപുടകവാടം കുവലയം
ജഹാതി പ്രത്യൂഷേ നിശി ച വിഘടയ്യ പ്രവിശതി .. 56 ..
ശ്ലോകം 56: അങ്ങയുടെ കാതിൽ ജപം പറയുന്ന കണ്ണുകളുടെ ചതിയോർത്ത് മീനുകൾ വെള്ളത്തിൽ ഇമവെട്ടാതെ നിൽക്കുന്നു; താമരപ്പൂക്കളാകട്ടെ രാത്രിയിൽ കൂമ്പുകയും പകൽ വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
57.
ദൃശാ ദ്രാഘീയസ്യാ ദരദലിതനീലോത്പലരുചാ
ദവീയാംസം ദീനം സ്നപയ കൃപയാ മാമപി ശിവേ .
അനേനായം ധന്യോ ഭവതി ന ച തേ ഹാനിരിയതാ
വനേ വാ ഹർമ്യേ വാ സമകരനിപാതോ ഹിമകരഃ .. 57 ..
ശ്ലോകം 57: നീലത്താമരപോലെയുള്ള അങ്ങയുടെ ദീർഘമായ കടാക്ഷം ദരിദ്രനും ദീനനുമായ എന്നിലും പതിക്കണമേ. ചന്ദ്രന്റെ നിലാവ് കാട്ടിലും കൊട്ടാരത്തിലും ഒരുപോലെ പതിക്കുന്നതുപോലെ അങ്ങയുടെ കൃപയും എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെയാണ്.
58.
അരാലം തേ പാലീയുഗലമഗരാജന്യതനയേ
ന കേഷാമാധത്തേ കുസുമശരകോദണ്ഡകുതുകം .
തിരശ്ചീനോ യത്ര ശ്രവണപഥമുല്ലംഘ്യ വിലസ-
ന്നപാംഗവ്യാസംഗോ ദിശതി ശരസന്ധാനധിഷണാം .. 58 ..
ശ്ലോകം 58: ഹിമവത്പുത്രിേ, മനോഹരമായി വളഞ്ഞ അങ്ങയുടെ പുരികക്കൊടി മന്മഥന്റെ വില്ലിനെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു; ആ പുരികങ്ങളുടെ ഇടയിലൂടെയുള്ള കടാക്ഷം ശരസന്ധാനം ചെയ്യാനുള്ള ഭാവത്തെ കാട്ടുന്നു.
59.
സ്ഫുരദ്ഗണ്ഡാഭോഗപ്രതിഫലിതതാടങ്കയുഗലം
ചതുശ്ചക്രം മന്യേ തവ മുഖമിദം മന്മഥരഥം .
യമാരുഹ്യ ദ്രുഹ്യത്യവനിരഥമർകേന്ദുചരണം
മഹാവീരോ മാരഃ പ്രമഥപതയേ സജ്ജിതവതേ .. 59 ..
ശ്ലോകം 59: കവിളുകളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളോടുകൂടിയ അങ്ങയുടെ മുഖം നാലു ചക്രങ്ങളുള്ള മന്മഥന്റെ രഥത്തെപ്പോലെയാണ്; ഇതിൽ കയറിയാണ് മന്മഥൻ പരമശിവനെതിരെ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെടുന്നത്.
60.
സരസ്വത്യാഃ സൂക്തീരമൃതലഹരീകൗശലഹരീഃ
പിബന്ത്യാഃ ശർവാണി ശ്രവണചുലുകാഭ്യാമവിരലം .
ചമത്കാരശ്ലാഘാചലിതശിരസഃ കുണ്ഡലഗണോ
ഝണത്കാരൈസ്താരൈഃ പ്രതിവചനമാചഷ്ട ഇവ തേ .. 60 ..
ശ്ലോകം 60: സരസ്വതീദേവിയുടെ അമൃതസമാനമായ കവിതാസാഗരം കുടിക്കുന്ന അങ്ങയുടെ ചെവിയിലെ കുണ്ഡലങ്ങളുടെ ശബ്ദം ആ സ്തുതികൾക്ക് മറുപടി നൽകുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.
61.
അസൗ നാസാവംശസ്തുഹിനഗിരിവംശധ്വജപടി
ത്വദീയോ നേദീയഃ ഫലതു ഫലമസ്മാകമുചിതം .
വഹന്നന്തർമുക്താഃ ശിശിരതരനിശ്വാസഗലിതം
സമൃദ്ധ്യാ യത്താസാം ബഹിരപി ച മുക്താമണിധരഃ .. 61 ..
ശ്ലോകം 61: ഹിമവത്പർവ്വതത്തിന്റെ കൊടിമരമായ അങ്ങയുടെ നാസികാമൂലം ഞങ്ങൾക്ക് ഉചിതമായ ഫലം നൽകട്ടെ; അകത്തുള്ള ശീതളമായ നിശ്വാസത്താൽ അതിന്റെ മുത്തുകൾ പുറത്തും പ്രകാശിക്കുന്നു.
62.
പ്രകൃത്യാ രക്തായാസ്തവ സുദതി ദന്തച്ഛദരുചേഃ
പ്രവക്ഷ്യേ സാദൃശ്യം ജനയതു ഫലം വിദ്രുമലതാ .
ന ബിംബം തദ്ബിംബപ്രതിഫലനരാഗാദരുണിതം
തുലാമധ്യാരോഢും കഥമിവ വിലജ്ജേത കലയാ .. 62 ..
ശ്ലോകം 62: സ്വാഭാവികമായി ചുവന്ന അങ്ങയുടെ അധരത്തിന്റെ കാന്തിക്ക് ഉപമയായി പവിഴക്കൊടിയെ പറയാം; എന്നാൽ ബിംബപഴത്തിന് അങ്ങയുടെ അധരത്തിന്റെ കാന്തി അനുകരിക്കാൻ കഴിയുമോ?
63.
സ്മിതജ്യോത്സ്നാജാലം തവ വദനചന്ദ്രസ്യ പിബതാം
ചകോരാണാമാസീദതിരസതയാ ചഞ്ചുജഡിമാ .
അതസ്തേ ശീതാംശോരമൃതലഹരീമമ്ലരുചയഃ
പിബന്തി സ്വച്ഛന്ദം നിശി നിശി ഭൃശം കാഞ്ജികധിയാ .. 63 ..
ശ്ലോകം 63: അങ്ങയുടെ മുഖചന്ദ്രന്റെ പുഞ്ചിരിയായി അമൃത് കുടിച്ച് ചകോരപക്ഷികളുടെ ചുണ്ടുകൾക്ക് മരവിപ്പ് ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവ ചന്ദ്രന്റെ അമൃതിനെ മദ്യമാണെന്നു കരുതി കുടിക്കുന്നു.
64.
അവിശ്രാന്തം പത്യുർഗുണഗണകഥാമ്രേഡനജപാ
ജപാപുഷ്പച്ഛായാ തവ ജനനി ജിഹ്വാ ജയതി സാ .
യദഗ്രാസീനായാഃ സ്ഫടികദൃഷദച്ഛച്ഛവിമയീ
സരസ്വത്യാ മൂർതിഃ പരിണമതി മാണിക്യവപുഷാ .. 64 ..
ശ്ലോകം 64: ഭർത്താവിന്റെ ഗുണങ്ങളെ എപ്പോഴും ജപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അങ്ങയുടെ നാവിന്റെ ജപാപുഷ്പം പോലുള്ള കാന്തികൊണ്ട്, സ്ഫടികശിലപോലെയുള്ള സരസ്വതിയുടെ രൂപം പോലും മാണിക്യമയമായി മാറുന്നു.
65.
രണേ ജിത്വാ ദൈത്യാനപഹൃതശിരസ്ത്രൈഃ കവചിഭിർ-
നിവൃത്തൈശ്ചണ്ഡാംശത്രിപുരഹരനിർമാല്യവിമുഖൈഃ .
വിശാഖേന്ദ്രോപേന്ദ്രൈഃ ശശിവിശദകർപൂരശകലാ
വിലീയന്തേ മാതസ്തവ വദനതാംബൂലകബലാഃ .. 65 ..
ശ്ലോകം 65: യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് മടങ്ങിവരുന്ന ഇന്ദ്രനും ഉപേന്ദ്രനും നൽകിയ പച്ചപ്പൂപ്പൊടികൊണ്ടുള്ള താമ്പൂലം അങ്ങയുടെ വദനത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.
66.
വിപഞ്ച്യാ ഗായന്തീ വിവിധമപദാനം പശുപതേഃ
ത്വയാരബ്ധേ വക്തും ചലിതശിരസാ സാധുവചനേ .
തദീയൈർമാധുര്യൈരപലപിതതന്ത്രീകലരവാം
നിജാം വീണാം വാണീ നിചുലയതി ചോലേന നിഭൃതം .. 66 ..
ശ്ലോകം 66: വീണ വായിച്ചുകൊണ്ട് ശിവന്റെ കഥകൾ പാടുന്ന സരസ്വതിയുടെ പാട്ട് കേട്ട് അങ്ങ് തലയാട്ടുമ്പോൾ, ആ മാധുര്യത്തിനുമുന്നിൽ തോറ്റ് സരസ്വതി തന്റെ വീണയെ തുണികൊണ്ട് മൂടിവെക്കുന്നു.
67.
കരാഗ്രേണ സ്പൃഷ്ടം തുഹിനഗിരിണാ വത്സലതയാ
ഗിരീശേനോദസ്തം മുഹുരധരപാനാകുലതയാ .
കരഗ്രാഹ്യം ശംഭോർമുഖമുകുരവൃന്തം ഗിരിസുതേ
കഥങ്കാരം ബ്രൂമസ്തവ ചിബുകമൗപമ്യരഹിതം .. 67 ..
ശ്ലോകം 67: ഹിമവാൻ വാത്സല്യത്തോടെ തൊട്ടതും, പരമശിവൻ അധരപാനാസക്തിയോടെ ഉയർത്തിയതുമായ അങ്ങയുടെ ചിബുകത്തിന് (താടിക്ക്) ഉപമയായി എന്തു പറയാനാണ്?
68.
ഭുജാശ്ലേഷാന്നിത്യം പുരദമയിതുഃ കണ്ടകവതീ
തവ ഗ്രീവാ ധത്തേ മുഖകമലനാലശ്രിയമിയം .
സ്വതഃ ശ്വേതാ കാലാഗുരുബഹുലജംബാലമലിനാ
മൃണാലീലാലിത്യം വഹതി യദധോ ഹാരലതികാ .. 68 ..
ശ്ലോകം 68: പരമശിവനുമായുള്ള ആലിംഗനം കാരണം പുളിച്ച അങ്ങയുടെ കഴുത്ത് താമരത്തണ്ടിന്റെ അഴക് നൽകുന്നു; താഴെയുള്ള ഹാരമാകട്ടെ കറുത്ത ചേറിലെ മൃണാളം പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
69.
ഗലേ രേഖാസ്തിസ്രോ ഗതിഗമകഗീതൈകനിപുണേ
വിവാഹവ്യാനദ്ധപ്രഗുണഗുണസംഖ്യാപ്രതിഭുവഃ .
വിരാജന്തേ നാനാവിധമധുരരാഗാകരഭുവാം
ത്രയാണാം ഗ്രാമാണാം സ്ഥിതിനിയമസീമാന ഇവ തേ .. 69 ..
ശ്ലോകം 69: സംഗീതത്തിലെ ഗതിയും ഗമകങ്ങളും അറിയുന്ന അങ്ങയുടെ കഴുത്തിലെ മൂന്ന് രേഖകൾ സംഗീതത്തിലെ മൂന്ന് ഗ്രാമങ്ങളുടെ (സ്ഥാനങ്ങളുടെ) സീമകളെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
70.
മൃണാലീമൃദ്വീനാം തവ ഭുജലതാനാം ചതസൃണാം
ചതുർഭിഃ സൗന്ദര്യം സരസിജഭവഃ സ്തൗതി വദനൈഃ .
നഖേഭ്യഃ സന്ത്രസ്യൻ പ്രഥമമഥനാദന്ധകരിപോ-
ശ്ചതുർണാം ശീർഷാണാം സമമഭയഹസ്താർപണധിയാ .. 70 ..
ശ്ലോകം 70: താമരത്തണ്ടുപോലെ മൃദുവായ അങ്ങയുടെ നാലു കൈകളെ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ നാലു മുഖങ്ങൾകൊണ്ട് സ്തുതിക്കുന്നു; അന്ധകരിപുവിന്റെ കോപത്തിൽ നിന്നും തന്റെ നാലു തലകളെ രക്ഷിക്കാൻ അങ്ങ് അഭയഹസ്തം നീട്ടുന്നു.
71.
നഖാനാമുദ്ദ്യോതൈർനവനലിനരാഗം വിഹസതാം
കരാണാം തേ കാന്തിം കഥയ കഥയാമഃ കഥമുമേ .
കയാചിദ്വാ സാമ്യം ഭജതു കലയാ ഹന്ത കമലം
യദി ക്രീഡല്ലക്ഷ്മീചരണതലലാക്ഷാരുണദലം .. 71 ..
ശ്ലോകം 71: പുതിയ താമരയുടെ കാന്തിയെപ്പോലും തോൽപ്പിക്കുന്ന അങ്ങയുടെ കൈകളുടെ നഖക്കാന്തിക്ക് എന്തുപമ നൽകാനാണ്? ലക്ഷ്മിയുടെ കാൽപ്പാദത്തിലെ ചെഞ്ചായം പറ്റിയ താമരമാത്രമേ ഇതിന് സാമ്യമാകൂ.
72.
സമം ദേവി സ്കന്ദദ്വിപവദനപീതം സ്തനയുഗം
തവേദം നഃ ഖേദം ഹരതു സതതം പ്രസ്നുതമുഖം .
യദാലോക്യാശങ്കാകുലിതഹൃദയോ ഹാസജനകഃ
സ്വകുംഭൗ ഹേരംബഃ പരിമൃശതി ഹസ്തേന ഝഡിതി .. 72 ..
ശ്ലോകം 72: സുബ്രഹ്മണ്യനും ഗണപതിയും ഒരുമിച്ച് കുടിച്ച അങ്ങയുടെ സ്തനങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ ദുഃഖം അകറ്റട്ടെ; അതു കണ്ട് വിഘ്നേശ്വരൻ തന്റെ തുമ്പിക്കൈകൊണ്ട് സ്വന്തം കുഭങ്ങൾ തൊട്ടുനോക്കുന്നു.
73.
അമൂ തേ വക്ഷോജാവമൃതരസമാണിക്യകുതുപൗ
ന സന്ദേഹസ്പന്ദോ നഗപതിപതാകേ മനസി നഃ .
പിബന്തൗ തൗ യസ്മാദവിദിതവധൂസംഗരസികൗ
കുമാരാവദ്യാപി ദ്വിരദവദനക്രൗഞ്ചദലനൗ .. 73 ..
ശ്ലോകം 73: അമൃത് നിറഞ്ഞ മാണിക്യക്കുടങ്ങളായ അങ്ങയുടെ സ്തനങ്ങൾ സദാ ആസ്വദിച്ച് ഗണപതിയും സുബ്രഹ്മണ്യനും മറ്റു സ്ത്രീസംഗമില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നു.
74.
വഹത്യംബ സ്തംബേരമദനുജകുംഭപ്രകൃതിഭിഃ
സമാരബ്ധാം മുക്താമണിഭിരമലാം ഹാരലതികാം .
കുചാഭോഗോ ബിംബാധരരുചിഭിരന്തഃ ശബലിതാം
പ്രതാപവ്യാമിശ്രാം പുരദമയിതുഃ കീർതിമിവ തേ .. 74 ..
ശ്ലോകം 74: ആനയുടെ കുുംഭത്തിൽ നിന്നുള്ള മുത്തുകൾ കോർത്ത ഹാരമണിഞ്ഞ അങ്ങയുടെ കുചഭാരം പരമശിവന്റെ കീർത്തിയുടെ പ്രതാപത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
75.
തവ സ്തന്യം മന്യേ ധരണിധരകന്യേ ഹൃദയതഃ
പയഃപാരാവാരഃ പരിവഹതി സാരസ്വതമിവ .
ദയാവത്യാ ദത്തം ദ്രവിഡശിശുരാസ്വാദ്യ തവ യത്
കവീനാം പ്രൗഢാനാമജനി കമനീയഃ കവയിതാ .. 75 ..
ശ്ലോകം 75: ഹിമവത്പുത്രിേ, അങ്ങയുടെ മുലപ്പാൽ സാഹിത്യസാഗരം പോലെ ഒഴുകുന്നു; അത് കുടിച്ച ദ്രാവിഡശിശു (ശങ്കരാചാര്യർ) വലിയൊരു കവിയായി മാറി.
76.
ഹരക്രോധജ്വാലാവലിഭിരവലീഢേന വപുഷാ
ഗഭീരേ തേ നാഭീസരസി കൃതസംഗോ മനസിജഃ .
സമുത്തസ്ഥൗ തസ്മാദചലതനയേ ധൂമലതികാ
ജനസ്താം ജാനീതേ തവ ജനനി രോമാവലിരിതി .. 76 ..
ശ്ലോകം 76: പരമശിവന്റെ കോപാഗ്നിയാൽ കരിഞ്ഞ മന്മഥൻ അങ്ങയുടെ നാഭീസരസ്സിൽ ഒളിച്ചപ്പോൾ അവിടെ നിന്നുണ്ടായ പുകയുടെ മനോഹരമായ ലതയാണ് രോമാവലി.
77.
യദേതത് കാലിന്ദീതനുതരതരംഗാകൃതി ശിവേ
കൃശേ മധ്യേ കിഞ്ചിജ്ജനനി തവ യദ്ഭാതി സുധിയാം .
വിമർദാദന്യോഽന്യം കുചകലശയോരന്തരഗതം
തനൂഭൂതം വ്യോമ പ്രവിശദിവ നാഭിം കുഹരിണീം .. 77 ..
ശ്ലോകം 77: അങ്ങയുടെ ശൂന്യമായ മധ്യഭാഗത്തെ കാൺമാൻ കാളിന്ദിനദിയുടെ തിരമാലകൾപോലെയുള്ള ആ നാഭി കുചങ്ങൾക്കിടയിലെ ആകാശത്തെ വിഴുങ്ങുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.
78.
സ്ഥിരോ ഗംഗാവർതഃ സ്തനമുകുലരോമാവലിലതാ-
കലാവാലം കുണ്ഡം കുസുമശരതേജോഹുതഭുജഃ .
രതേർലീലാഗാരം കിമപി തവ നാഭിർഗിരിസുതേ
ബിലദ്വാരം സിദ്ധേർഗിരിശനയനാനാം വിജയതേ .. 78 ..
ശ്ലോകം 78: ഗംഗയുടെ ചുഴിയും, രതിയുടെ ലീലാഗൃഹവുമായ അങ്ങയുടെ നാഭി സിദ്ധന്മാർക്ക് മോക്ഷത്തിന്റെ വാതിലാണ്.
79.
നിസർഗക്ഷീണസ്യ സ്തനതടഭരേണ ക്ലമജുഷോ
നമന്മൂർതേർനാരീതിലക ശനകൈസ്ത്രുട്യത ഇവ .
ചിരം തേ മധ്യസ്യ ത്രുടിതതടിനീതീരതരുണാ
സമാവസ്ഥാസ്ഥേമ്നോ ഭവതു കുശലം ശൈലതനയേ .. 79 ..
ശ്ലോകം 79: കുചങ്ങളുടെ ഭാരത്താൽ ഒടിയാറായ അങ്ങയുടെ ഇടയ്ക്കിടയുള്ള ഈ അതിമനോഹരമായ അരക്കെട്ട് സുരക്ഷിതമായിരിക്കട്ടെ.
80.
കുചൗ സദ്യഃസ്വിദ്യത്തടഘടിതകൂർപാസഭിദുരൗ
കഷന്തൗ ദോർമൂലേ കനകകലശാഭൗ കലയതാ .
തവ ത്രാതും ഭംഗാദലമിതി വലഗ്നം തനുഭുവാ
ത്രിധാ നദ്ധം ദേവി ത്രിവലി ലവലീവല്ലിഭിരിവ .. 80 ..
ശ്ലോകം 80: കുചങ്ങളുടെ ഭാരത്താൽ ഒടിച്ചുപോകാതിരിക്കാൻ മന്മഥൻ അങ്ങയുടെ ഇടനെഞ്ചിൽ മൂന്ന് മടക്കുകളായി വള്ളികൾ ചുറ്റിവെച്ചിരിക്കുന്നു.
81.
ഗുരുത്വം വിസ്താരം ക്ഷിതിധരപതിഃ പാർവതി നിജാ-
ന്നിതംബാദാച്ഛിദ്യ ത്വയി ഹരണരൂപേണ നിദധേ .
അതസ്തേ വിസ്തീർണോ ഗുരുരയമശേഷാം വസുമതീം
നിതംബപ്രാഗ്ഭാരഃ സ്ഥഗയതി ലഘുത്വം നയതി ച .. 81 ..
ശ്ലോകം 81: ഹിമവാൻ തന്റെ ഇടുപ്പിന്റെ ഭാരമെല്ലാം എടുത്തു നൽകിയതുകൊണ്ടാണ് അങ്ങയുടെ ഇടുപ്പ് ഇത്രയും വിസ്തൃതമായി ഭൂമിയുടെ ഭാരം താങ്ങുന്നത്.
82.
കരീന്ദ്രാണാം ശുണ്ഡാൻ കനകകദലീകാണ്ഡപടലീ-
മുഭാഭ്യാമൂരുഭ്യാമുഭയമപി നിർജിത്യ ഭവതീ .
സുവൃത്താഭ്യാം പത്യുഃ പ്രണതികഠിനാഭ്യാം ഗിരിസുതേ
വിജിഗ്യേ ജാനുഭ്യാം വിബുധകരികുംഭദ്വയമസി .. 82 ..
ശ്ലോകം 82: ആനയുടെ തുമ്പിക്കൈകളെയും വാഴപ്പിണ്ടികളെയും തോൽപ്പിക്കുന്ന അങ്ങയുടെ തുടകളും മുട്ടുകളും കരികുംഭങ്ങളെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
83.
പരാജേതും രുദ്രം ദ്വിഗുണശരഗർഭൗ ഗിരിസുതേ
നിഷംഗൗ ജംഘേ തേ വിഷമവിശിഖോ ബാഢമകൃത .
യദഗ്രേ ദൃശ്യന്തേ ദശശരഫലാഃ പാദയുഗലീ-
നഖാഗ്രച്ഛദ്മാനഃ സുരമകുടശാണൈകനിശിതാഃ .. 83 ..
ശ്ലോകം 83: പരമശിവനെ ജയിക്കാൻ മന്മഥൻ തയ്യാറാക്കിവെച്ച രണ്ട് അമ്പുതുടപ്പുകളാണ് അങ്ങയുടെ കണങ്കാലുകൾ; അതിലെ നഖങ്ങൾ പത്തരമാറ്റിൽ ഉരച്ചെടുത്ത അമ്പുതലകളാണ്.
84.
ശ്രുതീനാം മൂർധാനോ ദധതി തവ യൗ ശേഖരതയാ
മമാപ്യേതൗ മാതഃ ശിരസി ദയയാ ധേഹി ചരണൗ .
യയോഃ പാദ്യം പാഥഃ പശുപതിജടാജൂടതടിനീ
യയോർലാക്ഷാലക്ഷ്മീരരുണഹരിചൂഡാമണിരുചിഃ .. 84 ..
ശ്ലോകം 84: വേദങ്ങളുടെ ശിരസ്സ് അങ്ങയുടെ തിരുവടികളെ തലയിലേന്തി നടക്കുന്നു; അങ്ങനെയുള്ള ആ തിരുവടികൾ എന്റെ തലയിലും വെക്കണമേ.
85.
നമോവാകം ബ്രൂമോ നയനരമണീയായ പദയോ-
സ്തവാസ്മൈ ദ്വന്ദ്വായ സ്ഫുടരുചിരസാലക്തകവതേ .
അസൂയത്യത്യന്തം യദഭിഹനനായ സ്പൃഹയതേ
പശൂനാമീശാനഃ പ്രമദവനകങ്കേലിതരവേ .. 85 ..
ശ്ലോകം 85: ചുവന്ന അലക്തകം (ചെഞ്ചായം) അണിഞ്ഞ അങ്ങയുടെ തിരുവടികളെ പശുപതിയുടെ കയ്യിലെ അശോകവൃക്ഷംപോലും അസൂയയോടെ നോക്കുന്നു.
86.
മൃഷാ കൃത്വാ ഗോത്രസ്ഖലനമഥ വൈലക്ഷ്യനമിതം
ലലാടേ ഭർതാരം ചരണകമലേ താഡയതി തേ .
ചിരാദന്തഃശല്യം ദഹനകൃതമുന്മൂലിതവതാ
തുലാകോടിക്വാണൈഃ കിലികിലിതമീശാനരിപുണാ .. 86 ..
ശ്ലോകം 86: കളിച്ച് ഗോത്രസ്ഖലനം വരുത്തിയതിന് ഭർത്താവായ പരമശിവന്റെ നെറ്റിയിൽ അങ്ങ് കാലുകൊണ്ട് തൊടുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുൻകോപത്തിന് ഇരയായ മന്മഥൻ സന്തോഷംകൊണ്ട് അലറിവിളിക്കുന്നു.
87.
ഹിമാനീഹന്തവ്യം ഹിമഗിരിനിവാസൈകചതുരൗ
നിശായാം നിദ്രാണം നിശി ചരമഭാഗേ ച വിശദൗ .
വരം ലക്ഷ്മീപാത്രം ശ്രിയമതിസൃജന്തൗ സമയിനാം
സരോജം ത്വത്പാദൗ ജനനി ജയതശ്ചിത്രമിഹ കിം .. 87 ..
ശ്ലോകം 87: ഹിമാശയത്തിൽ വസിക്കുന്നതും, രാത്രിയിലും പകലും പ്രകാശിക്കുന്നതും, ഭക്തർക്ക് ലക്ഷ്മിയെ നൽകുന്നതുമായ അങ്ങയുടെ പാദങ്ങൾ താമരയെപ്പോലെ ജയിച്ചുനിൽക്കുന്നു.
88.
പദം തേ കീർതീനാം പ്രപദമപദം ദേവി വിപദാം
കഥം നീതം സദ്ഭിഃ കഠിനകമഠീകർപരതുലാം .
കഥം വാ ബാഹുഭ്യാമുപയമനകാലേ പുരഭിദാ
യദാദായ ന്യസ്തം ദൃഷദി ദയമാനേന മനസാ .. 88 ..
ശ്ലോകം 88: കീർത്തികളുടെ പദവിയായ അങ്ങയുടെ തിരുവടികൾ, പണ്ടെങ്ങനെയാണ് കഠിനമായ ആമത്തോടിന്റെയും (കൂർമ്മത്തിന്റെ) കല്ലിന്റെയും സ്പർശനം ഏറ്റത്?
89.
നഖൈർനാകസ്ത്രീണാം കരകമലസങ്കോചശശിഭി-
സ്തരൂണാം ദിവ്യാനാം ഹസത ഇവ തേ ചണ്ഡി ചരണൗ .
ഫലാനി സ്വഃസ്ഥേഭ്യഃ കിസലയകരാഗ്രേണ ദദതാം
ദരിദ്രേഭ്യോ ഭദ്രാം ശ്രിയമനിശമഹ്നായ ദദതൗ .. 89 ..
ശ്ലോകം 89: ദേവസ്ത്രീകളുടെ മുഖത്തെ നാണിപ്പിക്കുന്ന അങ്ങയുടെ തിരുവടികൾ സ്വർഗ്ഗവാസികൾക്കും ദരിദ്രർക്കും വേണ്ട സമ്പത്ത് നൽകുന്നു.
90.
ദദാനേ ദീനേഭ്യഃ ശ്രിയമനിശമാശാനുസദൃശീ-
മമന്ദം സൗന്ദര്യപ്രകരമകരന്ദം വികിരതി .
തവാസ്മിൻ മന്ദാരസ്തബകസുഭഗേ യാതു ചരണേ
നിമജ്ജന്മജ്ജീവഃ കരണചരണഃ ഷട്ചരണതാം .. 90 ..
ശ്ലോകം 90: ദീനങ്ങൾക്ക് സമ്പത്ത് നൽകുന്ന അങ്ങയുടെ മന്ദാരപ്പുഷ്പം പോലെയുള്ള തിരുവടിയിൽ എന്റെ മനസ്സ് വണ്ടിനെപ്പോലെ സദാ ലയിച്ചിരിക്കട്ടെ.
91.
പദന്യാസക്രീഡാപരിചയമിവാരബ്ധുമനസഃ
സ്ഖലന്തസ്തേ ഖേലം ഭവനകലഹംസാ ന ജഹതി .
അതസ്തേഷാം ശിക്ഷാം സുഭഗമണിമഞ്ജീരരണിത-
ച്ഛലാദാചക്ഷാണം ചരണകമലം ചാരുചരിതേ .. 91 ..
ശ്ലോകം 91: തിരുവടികളുടെ നടപ്പ് പഠിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന അന്നപക്ഷികൾ അങ്ങയുടെ മഞ്ജീരത്തിന്റെ (ചിലമ്പിന്റെ) ശബ്ദത്താൽ വഴിനടക്കുന്നത് കണ്ടുപഠിക്കുന്നു.
92.
ഗതാസ്തേ മഞ്ചത്വം ദ്രുഹിണഹരിരുദ്രേശ്വരഭൃതഃ
ശിവഃ സ്വച്ഛച്ഛായാഘടിതകപടപ്രച്ഛദപടഃ .
ത്വദീയാനാം ഭാസാം പ്രതിഫലനരാഗാരുണതയാ
ശരീരീ ശൃംഗാരോ രസ ഇവ ദൃശാം ദോഗ്ധി കുതുകം .. 92 ..
ശ്ലോകം 92: ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ശിവനും ചേർന്ന കട്ടിലിൽ, അങ്ങയുടെ ശരീരത്തിന്റെ കാന്തിയാൽ ശൃംഗാരരസം മുഴുവൻ പ്രകാശിക്കുന്നു.
93.
അരാലാ കേശേഷു പ്രകൃതിസരലാ മന്ദഹസിതേ
ശിരീഷാഭാ ചിത്തേ ദൃഷദുപലശോഭാ കുചതടേ .
ഭൃശം തന്വീ മധ്യേ പൃഥുരുരസിജാരോഹവിഷയേ
ജഗത്ത്രാതും ശംഭോർജയതി കരുണാ കാചിദരുണാ .. 93 ..
ശ്ലോകം 93: മുടിയിൽ വളഞ്ഞതും, പുഞ്ചിരിയിൽ നേർത്തതും, ചിന്തയിൽ ശിരീഷപൂവുപോലെ മൃദുവായതും, കുചതടത്തിൽ കല്ലുപോലെയുള്ളതുമായ അങ്ങയുടെ കാരുണ്യം ജഗത്തിനെ രക്ഷിക്കട്ടെ.
94.
കലങ്കഃ കസ്തൂരീ രജനികരബിംബം ജലമയം
കലാഭിഃ കർപൂരൈർമരകതകരണ്ഡം നിബിഡിതം .
അതസ്ത്വദ്ഭോഗേന പ്രതിദിനമിദം രിക്തകുഹരം
വിധിർഭൂയോ ഭൂയോ നിബിഡയതി നൂനം തവ കൃതേ .. 94 ..
ശ്ലോകം 94: ചന്ദ്രനിലെ കളങ്കവും കസ്തൂരിയുംപോലെ അങ്ങയുടെ ഭോഗത്താൽ ക്ഷയിക്കുന്ന ലോകത്തെ ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും നിറച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
95.
പുരാരാതേരന്തഃപുരമസി തതസ്ത്വച്ചരണയോഃ
സപര്യാമര്യാദാ തരലകരണാനാമസുലഭാ .
തഥാ ഹ്യേതേ നീതാഃ ശതമഖമുഖാഃ സിദ്ധിമതുലാം
തവ ദ്വാരോപാന്തസ്ഥിതിഭിരണിമാദ്യാഭിരമരാഃ .. 95 ..
ശ്ലോകം 95: പരമശിവന്റെ അന്തഃപുരമായ അങ്ങയുടെ തിരുവടിയെ ആരാധിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദേവന്മാർക്ക് അണിമാദി സിദ്ധികൾ എപ്പോഴും ലഭ്യമാണ്.
96.
കലത്രം വൈധാത്രം കതികതി ഭജന്തേ ന കവയഃ
ശ്രിയോ ദേവ്യാഃ കോ വാ ന ഭവതി പതിഃ കൈരപി ധനൈഃ .
മഹാദേവം ഹിത്വാ തവ സതി സതീനാമചരമേ
കുചാഭ്യാമാസംഗഃ കുരവകതരോരപ്യസുലഭഃ .. 96 ..
ശ്ലോകം 96: മറ്റു ദേവിമാരുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ സാധാരണക്കാരാണ്; എന്നാൽ മഹാദേവനായ അങ്ങയുടെ പതിയോടുള്ള ആലിംഗനം കുരവകമരത്തിന് പോലും കിട്ടാത്തതാണ്.
97.
ഗിരാമാഹുർദേവീം ദ്രുഹിണഗൃഹിണീമാഗമവിദോ
ഹരേഃ പത്നീം പദ്മാം ഹരസഹചരീമദ്രിതനയാം .
തുരീയാ കാപി ത്വം ദുരധിഗമനിഃസീമമഹിമാ
മഹാമായാ വിശ്വം ഭ്രമയസി പരബ്രഹ്മമഹിഷി .. 97 ..
ശ്ലോകം 97: സരസ്വതി, ലക്ഷ്മി, പാർവതി എന്നീ ദേവിമാരിൽ നിന്നെല്ലാം വ്യത്യസ്തയായി, പരബ്രഹ്മത്തിന്റെ മഹിമയോടെ ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ മുഴുവൻ അങ്ങ് ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
98.
കദാ കാലേ മാതഃ കഥയ കലിതാലക്തകരസം
പിബേയം വിദ്യാർഥീ തവ ചരണനിർണേജനജലം .
പ്രകൃത്യാ മൂകാനാമപി ച കവിതാകാരണതയാ
കദാ ധത്തേ വാണീമുഖകമലതാംബൂലരസതാം .. 98 ..
ശ്ലോകം 98: മാതാവേ, അങ്ങയുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകിയ തീർത്ഥജലം കുടിക്കാൻ എനിക്ക് എപ്പോഴാണ് ഭാഗ്യമുണ്ടാകുക? അത് മൂകരായവരെപ്പോലും വലിയ കവികളാക്കി മാറ്റും.
99.
സരസ്വത്യാ ലക്ഷ്മ്യാ വിധിഹരിസപത്നോ വിഹരതേ
രതേഃ പാതിവ്രത്യം ശിഥിലയതി രമ്യേണ വപുഷാ .
ചിരം ജീവന്നേവ ക്ഷപിതപശുപാശവ്യതികരഃ
പരാനന്ദാഭിഖ്യം രസയതി രസം ത്വദ്ഭജനവാൻ .. 99 ..
ശ്ലോകം 99: അങ്ങയെ ഭജിക്കുന്നവൻ സരസ്വതിയുടെയും ലക്ഷ്മിയുടെയും ഭർത്താവിനെപ്പോലെ ഐശ്വര്യത്തോടെയും പരമാനന്ദത്തോടെയും ജീവിക്കുന്നു.
100.
പ്രദീപജ്വാലാഭിർദിവസകരനീരാജനവിധിഃ
സുധാസൂതേശ്ചന്ദ്രോപലജലലവൈരർഘ്യരചനാ .
സ്വകീയൈരംഭോഭിഃ സലിലനിധിസൗഹിത്യകരണം
ത്വദീയാഭിർവാഗ്ഭിസ്തവ ജനനി വാചാം സ്തുതിരിയം .. 100 ..
ശ്ലോകം 100: ദീപംകൊണ്ട് സൂര്യനെയും, ചന്ദ്രന്റെ ജലംകൊണ്ട് ചന്ദ്രനെയും അർഘ്യം നൽകുന്നതുപോലെ, അങ്ങയുടെ വാക്കുകൾ കൊണ്ടുതന്നെ അങ്ങയെ ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു.
അനുബന്ധഃ (അധിക ശ്ലോകങ്ങൾ)
101.
സമാനീതഃ പദ്ഭ്യാം മണിമുകുരതാമംബരമണിഃ
ഭയാദാസ്യാദന്തഃസ്തിമിതകിരണശ്രേണിമസൃണഃ .
ദധാതി ത്വദ്വക്ത്രമ്പ്രതിഫലനമശ്രാന്തവികചം
നിരാതങ്കം ചന്ദ്രാന്നിജഹൃദയപങ്കേരുഹമിവ .. 101 ..
ശ്ലോകം 101: അങ്ങയുടെ തിരുവടികളുടെ കാന്തിയാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന സൂര്യനും ചന്ദ്രനും അങ്ങയുടെ മുഖത്തെ അനുകരിച്ച് സ്വന്തം ഹൃദയത്താമരയിൽ അത് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.
102.
സമുദ്ഭൂതസ്ഥൂലസ്തനഭരമുരശ്ചാരു ഹസിതം
കടാക്ഷേ കന്ദർപഃ കതിചന കദംബദ്യുതി വപുഃ .
ഹരസ്യ ത്വദ്ഭ്രാന്തിം മനസി ജനയന്തി സ്മ വിമലാഃ
ഭവത്യാ യേ ഭക്താഃ പരിണതിരമീഷാമിയമുമേ .. 102 ..
ശ്ലോകം 102: പൂർണ്ണമായ സ്തനഭാരവും മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയും കടാക്ഷവും ഉള്ള അങ്ങയുടെ ഭക്തന്മാർ പരമശിവനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
103.
നിധേ നിത്യസ്മേരേ നിരവധിഗുണേ നീതിനിപുണേ
നിരാഘാതജ്ഞാനേ നിയമപരചിത്തൈകനിലയേ .
നിയത്യാ നിർമുക്തേ നിഖിലനിഗമാന്തസ്തുതിപദേ
നിരാതങ്കേ നിത്യേ നിഗമയ മമാപി സ്തുതിമിമാം .. 103 ..
ശ്ലോകം 103: നിധിയും ഗുണവുമേറിയവളും, അറിവിന്റെ രൂപവുമായ ഹേ ജനനി, അങ്ങയുടെ ഈ സ്തുതിയെ സ്വീകരിക്കണമേ.
സമ്പൂർണ്ണം
