RASAKREEDA

 രാസക്രീഡാ 

ശ്രീഗർഗ ഉവാച -
ഹേമന്തേ മാസി പൂർവസ്മിൻ രാകായാം രാധികേശ്വരഃ .
വംശീം വശകരീം ദഘ്മൗ യഥാ വൃന്ദാവനേ പുരാ .. 1..

ധ്വനിർബഭൂവ തസ്യാശ്ച സർവേഷാമാഹരന്മനഃ .
നിശമ്യ ഗോപ്യഃ സംഖിന്നാഃ കാമഖേദേന തത്രസുഃ .. 2..

രുന്ധന്നംബുഭൃതശ്ചമത്കൃതിപരം കുർവന്മുഹുസ്ത്വംബരം
ധ്യാനാദ്ധന്ത നയൻസനന്ദനമുഖാന്വിസ്മേരയന്വേധസം .
ഔത്സുക്യാദ്ബലിഭിർബലിം ചടുലയൻഭോഗേന്ദ്രമാഘൂർണയൻ
ഭിന്ദന്നണ്ഡകടാഹഭിത്തിമഭിതോ ബഭ്രാമ വംശീധ്വനിഃ .. 3..

അഥോദഗാച്ചന്ദ്രമാസ്തു ചർഷണീനാം ശുചോ മൃജൻ .
യഥാ പ്രിയായാ രാജേന്ദ്ര വിദേശാദാഗതഃ പ്രിയഃ .. 4..

തദൈവ യമുനാ രാജംസ്തനും ദിവ്യം ദധാര ഹ .
വൃന്ദാവനം ഗിരീന്ദ്രഞ്ച വ്രജഭൂമിഞ്ച മാനദ .. 5..

കൃഷ്ണാ നദീ ജയതി യത്ര മണീന്ദ്രമുക്താ-
     മാണിക്യശുഭ്രഹരിതാ കരതോലികാഭിഃ .
വൈദൂര്യനീലകഹരിദ്ധരിവജ്രപീത-
     സോപാനമണ്ഡപയുതാഭിരതിസ്ഫുരന്തീ .. 6..

സ്വച്ഛന്ദസൂത്പതിതമത്സ്യഗണൈർവഹന്തീ
     സച്ഛ്യാമലേന വപുഷാഘഗണം ഹരന്തീ .
ഉത്തുംഗലോലലഹരീ കമലൈർലസന്തീ
     കൃഷ്ണാ നദീ ജയതി കൃഷ്ണഗൃഹേ ലുഠന്തീ .. 7..

ഗോവർധനം ഭജ ഗിരീം ശതചന്ദ്രയുക്തം
     മന്ദാരചന്ദനലതാവൃതകല്പവൃക്ഷം .
ശ്രീരാസമണ്ഡലയുതം മണിമണ്ഡപാഢ്യം
     കോടീരമഞ്ജുലനികുഞ്ജകുടീരകോടിം .. 8..

വൃന്ദാവനം ച യമുനാതടനീരതീര-
     സമ്പൃക്തമന്ദഗമനൈരതിഗന്ധവാതൈഃ .
തത്കമ്പിതം ച സുരഭീകൃതസർവദേശം
     ശ്രീഖണ്ഡകുങ്കുമമൃദാഗുരുചർചിതം തം .. 9..

ജുഷ്ടം വസന്തനവപല്ലവപുഷ്പരംഗൈ-
     ര്മന്ദാരചന്ദനസുചമ്പകനീപനിംബൈഃ .
ആമ്രാതകാമ്രപനസാഗുരുനാഗരംഗൈഃ
     ശ്രീതാലപിപ്പലവടൈർനവനാരികേലൈഃ .. 10..

ഖർജൂരശ്രീഫലലവംഗവിരാജമാന-
     മഞ്ജീരശാലകതമാലകദംബയുക്തം .
സന്താനകുന്ദബദരീകദലീസിതാഢ്യം
     ശ്രീശാല്മലീബകുലകേതകിസച്ഛിരീഷം .. 11..

സന്മോദിനീജലജവൃന്ദമനോഹരാഭം
     വൃന്ദാരകം വരവനം തുലസീലതാഢ്യം .
ശ്രീമല്ലികാമൃതലതാമധുമാധവീഭിഃ
     സംരാജിതം സ്മര നൃപേന്ദ്ര വ്രജസ്യ മധ്യേ .. 12..

വംശീവടം ച കലകണ്ഠവിഹംംഗമൈശ്ച
     കൃഷ്ണാതടേ ച പുലിനം കില ബാലുകാഢ്യം .
ശ്രീപാടലൈർമധുകകിംശുകസത്പ്രിയാലൈ-
     രൗദുംബരൈഃ ക്രമുകദ്രാക്ഷകപിത്ഥയുക്തം .. 13..

ശ്രീകോവിദാരപിചുമന്ദലതാർജുനൈശ്ച
     പ്ലക്ഷൈരശോകസരലൈഃ സുരദാരുഭിശ്ച .
ജംബൂസുവേത്രനലകുബ്ജകസ്വർണയൂഥീ-
     പുന്നാഗനാഗകുടജൈഃ കുരബൈർവൃതം ച .. 14..

ചക്രാഹ്വസാരസശുകൈഃ സിതരാജഹംസൈഃ .
     കാരണ്ഡവൈശ്ച ജലകുക്കുടകൂജിതം ച .. 15..

ദാത്യൂഹകോകിലകപോതകനീലകണ്ഠൈ- .
     ര്നൃത്യന്മയൂരകലരാവവൃതം സ്മര ത്വം .. 16..

ശ്യാമാചകോരകലഖഞ്ജനസാരികാഭിഃ
     പാരാവതൈർഭ്രമരതിത്തിരതിത്തിരീഭിഃ .
ശ്രീകാഞ്ചനീമധുലതാമധുയൂഥികാഭിഃ
     സംവേഷ്ടിതം ഹരിണമർകടമർകടീഭിഃ .. 17..

ശ്രീപദ്മരാഗശിഖരം ച നികുഞ്ജഗേഹം
     ശ്രീകൗസ്തുഭേന്ദ്രമണിരാജിവിരാജമാനം .
കോടീന്ദുമണ്ഡലവിതാനഗണൈശ്ച ഹൈമൈഃ
     ശ്രീപട്ടസൂത്രരചിതൈർമണിതോരണാഢ്യം .. 18..

മുക്താവൃതൈഃ കനകപീതപതത്പതാകൈഃ
     പാരാവതൈഃ സിതപതത്രിഭിരാവൃതഞ്ച .
മന്ദാരകുന്ദകരവീരകയൂഥികാനാം
     മാലാവിചിത്രരചിതം നവചമ്പകാനാം .. 19..

നാഗേശപദ്മഹരിചന്ദനപല്ലവാനാം
     ശ്രീമാലതീകുരബകാഞ്ചനയൂഥികാനാം .
മാലാഭിരാവൃതമനംഗഹരം ഗൃഹം ത-
     ത്സദ്രത്നദർപണവൃതം സിതചാമരൈശ്ച .. 20..

സിംഹാസനൈശ്ച നവപല്ലവപുഷ്പയുക്തൈഃ
     ശയ്യാസനൈഃ കനകവിദ്രുമപാദവൃന്ദൈഃ .
ശ്രീചന്ദനാഗുരുജലൈർമകരന്ദസംഘൈഃ
     കസ്തൂരികാമുദിതകുങ്കുമചർചിതം തത് .. 21..

ഏജദ്വസന്തതരുപല്ലവമേവ വാതൈഃ
     ശീതൈർഗജേന്ദ്രഗമനൈഃ സുരഭീകൃതാംഗം .
ഏതാദൃശം ഹരിനികുഞ്ജഗൃഹം സ്മര ത്വം
     സന്നമ്രശാഖതരുയുക്തമതീവ പുഷ്പൈഃ .. 22..

ശ്രീവേണുഗീതം ബഹുകാമവർദ്ധനം നിശമ്യ സർവാ വ്രജയോഷിതോ നൃപ .
ശ്രീകൃഷ്ണകാന്തേന ഗൃഹീതമാനസാ വിസൃജ്യ കർമാണി സമായയുർവനേ .. 23..

രുദ്ധാ യാഃ പതിഭീ രാജൻകൃഷ്ണേന ഹൃതമാനസാഃ .
സ്ഥൂലം ശരീരം താസ്ത്യക്ത്വാ ത്വരം കൃഷ്ണാന്തികം യയുഃ .. 24..

സിംഹാസനേ ഹേമദുകൂലസംയുതേ മധ്യേ സ്ഥിതം സുന്ദരനന്ദനന്ദനം .
ശ്രീസുന്ദരീ രാധികയാ സമം പരം ഗലേ ദധാനം മധുമാലതീസ്രജം .. 25..

ശ്യാമം പ്രഭാതാർകകിരീടിനം ഹരിം സ്ഫുരത്പ്രഭം ശ്രീമുരലീമനോഹരം .
പീതാംബരം മന്മഥരാശിമോഹനം വ്രജസ്ത്രിയസ്തം ദദൃശുഃ സമാഗതാഃ .. 26..

ദൃഷ്ട്വാ പ്രിയാഃ പ്രിയതമം മത്സ്യകുണ്ഡലിനം ഹരിം .
ഗോപ്യോ മൂർച്ഛാം ഗതാഃ സദ്യോ ഭൂപ ചാലക്ഷിതോദ്യമാഃ .. 27..

സാന്ത്വയാമാസ താഃ കൃഷ്ണോ മിഷ്ടവാക്യൈഃ സുധാസമൈഃ .
തദാ ഗോപ്യോ വനോദ്ദേശേ സർവാശ്ചൈതന്യതാം ഗതാഃ .. 28..

കൃഷ്ണം ഗദ്ഗദയാ വാചാ സ്തുത്വാ ഭീതാഃ സ്ത്രിയോ വരാഃ .
ത്യക്ത്വാ വിരഹജം ദുഃഖം ഗോവിന്ദം ദദൃശുഃ പ്രിയം .. 29..

വൃന്ദാവനേ ഭ്രാജമാനേ മാലതീവനസങ്കുലേ .
ദിവ്യദ്രുമലതാജാലേ മധുപധ്വനിനാദിതേ .. 30..

വിചചാര ഹരിഃ സാക്ഷാദ്ദേവോ മദനമോഹനഃ .
പദ്മാഭം പദ്മഹസ്തേന ഗൃഹീത്വാ രാധികാകരം .. 31..

പ്രഹസൻഭഗവാൻസാക്ഷാദായയൗ യമുനാതടം .
കൃഷ്ണാതീരേ നികുഞ്ജേ വൈ ശ്രീകൃഷ്ണോ നിഷസാദ ഹ .. 32..

തസ്മിൻഗൃഹേ മധുപതേഃ ശൃണു ഗോപികാനാം
     ശ്രീകൃഷ്ണചന്ദ്രചരണസ്മരണാവൃതാനാം .
ഝങ്കാരനൂപുരഝണത്കരകങ്കണാനാം
     മഞ്ജീരരത്നവിചലത്കടികിങ്കിണീനാം .. 33..

സ്മേരദ്യുതിസ്ഫുടചമത്കൃതഗണ്ഡദേശൈഃ
     ശ്രീദന്തപങ്ക്തിവിലസത്തഡിതാലിലേശൈഃ .
കോടീരഹാരഹരിതാംഗദഭൂഷിതാനാം
     ബാലാർകമണ്ഡലവികുണ്ഡലമണ്ഡിതാനാം .. 34..

താസാം തു കാപി യുവതീ കഥിതാ ച മുഗ്ധാ
     മധ്യാപി കാപി തരുണീ രുചിരാ പ്രഗൽഭാ .
കാചിത്തരും വിനയതീ മധുരം ഹസന്തീ
     കാചിത്സഖീ മദയുതാ സുവനേ വ്രജന്തീ .. 35..

സന്താഡ്യ താമപി കരേണ തു കാപ്യധാവ-
     ത്സംഗൃഹ്യ കാപി ഭുവനേ കമലൈർജഘാന .
കാചിച്ഛ്ലഥത്കനകഹാരമുപാജഹാര
     കാചിത്പ്രമുക്തകബരീ തു വിഹാരമത്താ .. 36..

ശ്രീജാഹ്നവീ ച യമുനാ മധു മാധവീ ച
     ശീലാ രമാ ശശിമുഖീ വിരജാ സുശീലാ .
ചന്ദ്രാനനാ ച ലലിതാ ത്വചലാ വിശാഖാ
     മായാല്പ ഏവ കഥിതാ ഭവനേ ത്വസംഖ്യാഃ .. 37..

ലീലാതപത്രമതിമൗക്തികദാമജാലം
     നീത്വാ ചലന്തി മണിഭൂമിഷു തത്ര കാശ്ചിത് .
ശ്രീചാമരവ്യജനദണ്ഡധരാ വയസ്യാഃ
     കാശ്ചിദ്വ്രജന്തി ധൃതപീതപതത്പതാകാഃ .. 38..

നൃത്യന്തി തത്ര ഹരിവേഷധരാസ്തു കാശ്ചി-
     ദ്വീണാകരാ മധുരതാലമൃദംഗഹസ്താഃ .
വംശീധരാശ്ച വൃഷഭാനുസുതാഃ സുവേഷാഃ
     കേയുരകുണ്ഡലയുതാ മണിവേത്രഹസ്താഃ .. 39..

സദ്ധാവഭാവരസതാലയുതസ്മിതാക്തൈ-
     ര്ഝങ്കാരനൂപുരയുതൈർവിശദൈഃ കടാക്ഷൈഃ .
സംഗീതനൃത്യവിദിതൈർഭ്രുകുടീവിഭംഗൈ
     രാധാം ഹരിം ച സതതം പരിതോഷയന്ത്യഃ .. 40..

തസ്മിന്നികുഞ്ജഭവനേ യമുനാതടേഽപി
     വംശീവടേ വനധരാനികടേ ഹരിം തം .
ശ്രീരാധയാ ച ഗിരിരാജതടം വ്രജന്തം
     നന്ദാത്മജം ച നടവേഷധരം സ്മര ത്വം .. 41..

ശ്രീപദ്മരാഗനഖദീപ്തിപദാരവിന്ദം
     ഝങ്കാരനൂപുരധരം സ്ഫുരദംഗദേശം .
കുർവന്തമേവ തു പദാരുണഭൂമിദേശം
     ശ്രീമത്പരാഗസുരുചാലമിതസ്തതസ്തു .. 42..

ലക്ഷ്മീകരാബ്ജപരിലാലിതജാനുദേശം
     രംഭോരു പീതവസനം തു കൃശോദരാഭം .
രോമാവലിഭ്രമരനാഭിസരസ്ത്രിരേഖം
     കാഞ്ചീധരം ഭൃഗുപദം മണീകൗസ്തുഭാഢ്യം .. 43..

ശ്രീവത്സഹാരരുചിരം നവമേഘനീലം
     പീതാംബരം കരികരസ്ഫുടബാഹുദണ്ഡം .
രത്നാംഗദം ച മണികങ്കണപദ്മഹസ്തം
     ശ്രീരാജഹംസവരകന്ധരശോഭമാനം .. 44..

ശ്രീകംബുകണ്ഠലലിതം വിലസത്കപോലം
     മധ്യം തു നിമ്നചിബുകം കില കുന്ദദന്തം .
ബിംബാധരം സ്മിതലസച്ഛുകചഞ്ചുനാസം
     പീയൂഷകല്പവചനം പ്രചലത്കടാക്ഷം .. 45..

ശ്രീപുണ്ഡരീകദലനേത്രമനംഗലീലം
     ഭ്രൂമണ്ഡലസ്മിതഗുണാവൃതകാമചാപം .
വിദ്യുച്ഛടോച്ഛലിതരത്നകിരീടകോടിം
     മാർതണ്ഡമണ്ഡലവികുണ്ഡലമണ്ഡിതാഭം .. 46..

വംശീധരം ത്വഹിവിലോലഗുഡാലകാഢ്യം
     രാധാപതിം സജലപദ്മമുഖം ചലന്തം .
കന്ദർപകോടിഘനമാനഹരം കൃശാംഗം
     വംശീവടേ നടവരം ഭജ സർവഥാ ത്വം .. 47..

ആരക്തരക്തനഖചന്ദ്രപദാബ്ജശോഭാം
     മഞ്ജീരനൂപുരരണത്കടികിങ്കിണീകാം .
ശ്രീഘണ്ടികാകനകകങ്കണശബ്ദമുക്താം
     രാധാം ദധാമി തരുപുഞ്ജനികുഞ്ജമധ്യേ .. 48..

നീലാംബരൈഃ കനകരശ്മിതടസ്ഫുരദ്ഭിഃ
     ശ്രീഭാനുജാതടമരുദ്ഗതിചഞ്ചലാംഗൈഃ .
സൂക്ഷ്മസ്വരൂപലലിതൈരതിഗൗരവർണാം
     രാസേശ്വരീം ഭജ മനോഹരമന്ദഹാസാം .. 49..

ബാലാർകമണ്ഡലമഹാംഗദരത്നഹാരാം
     താടങ്കതോരണമണീന്ദ്രമനോഹരാഭാം .
ശ്രീകണ്ഠഭാലസുമനോനവപഞ്ചദാമ്നീം
     രത്നാംഗുലീയലലിതാം വ്രജരാജപത്നീം .. 50..

ചൂഡാമണിദ്യുതിലസത്സ്ഫുരദർദ്ധചന്ദ്രാം
     ഗ്രൈവേയകാലപനപത്രവിചിത്രരൂപാം .
ശ്രീപട്ടസൂത്രമണീപട്ടചലദ്വിദാമ്നീം
     സ്ഫൂർജ്ജത്സഹസ്രദലപദ്മധരാം ഭജസ്വ .. 51..

ശ്രീബാഹുകങ്കണലസത്കുചരത്നദീപ്തിം
     ശ്രീനാസികാഭരണഭൂഷിതഗണ്ഡദേശാം .
സദ്യൗവനാലസഗതിം കലസർപവേണീം
     മധ്യേന്ദുകോടിവദനാം സ്ഫുടചമ്പകാഭാം .. 52..

സദ്ധാവഭാവസഹിതാം നവപദ്മനേത്രാം
     സ്ഫൂർജ്ജത്സ്മിതദ്യുതികലാം പ്രചലത്കടാക്ഷാം .
കൃഷ്ണപ്രിയാം ലലിതകുന്തലപുഞ്ജലാഭാം
     മന്ദാരഹാരമധുരഭ്രമരീരവാഢ്യാം .. 53..

ശ്രീഖണ്ഡകുങ്കുമമൃദാഗുരുവാരിസിക്താം
     ശ്രീബിന്ദുകീരുചിരപത്രവിചിത്രചിത്രാം .
സന്താനപത്രരുചിരാമലമഞ്ജനാഭാം
     രാസേശ്വരീം ഗജഗതിം ഭജ പദ്മിനീം താം .. 54..

ഏതാദൃശീം രതിവരാം തു സമേത്യ കൃഷ്ണോ
     ഗച്ഛന്നികുഞ്ജവനജാലവിലോകാനായ .
ധാവന്തി തത്ര മണിഛത്രധരാശ്ച ഗോപ്യോ
     നീത്വാ തഥാ ചമരചാരുപതത്പതാകാഃ .. 55..

ഷഡ്രാഗമേവ വരധൈവതമധ്യമാദ്യൈ-
     ര്ഗായന്തമാദിപുരുഷം ഭജ നന്ദപുത്രം .
ഷട്ത്രിംശതസ്തദനുവർത്തിതരാഗിണീനാം
     വംശീവരേണ ലലിതേന വരം വ്രജന്തം .. 56..

ശൃംഗാരവീരകരുണാദ്ഭുതഹാസ്യരൗദ്ര- 
     ബീഭത്സശാന്തകഭയാനകനിത്യയുക്തം .
ഭക്തപ്രിയം വ്രജവധൂമുഖപദ്മഭൃംഗം
     യോഗീന്ദ്രഹൃത്കമലവിസ്ഫുരദംഘ്രിയുഗ്മം .. 57..

ക്ഷേത്രജ്ഞമാദിപുരുഷം സ്വധിയജ്ഞരൂപം
     സർവേശ്വരം സകലകാരണകാരണേശം .
കൃഷ്ണം ഹരിം പ്രകൃതിപൂരഷയോഃ പുമാംസം
     സർവം നിരസ്തകപടം നിജതേജസേഹ .. 58..

യം വൈ സ്തുവന്തി ശിവധർമസുരേശശേഷ-
     ലോകേശസിദ്ധിദഗണേശസുരാദയോഽപി .
രാധാരമാപ്രകൃതിഭൂവിരജാസ്വരാദ്യാ
     വേദാ ഭജന്തി സതതം തമഹം ഭജാമി .. 59..

ഇതി ഗർഗസംഹിതായാം അശ്വമേധഖണ്ഡേ 
ദ്വിചത്വാരിശോഽധ്യായഃ രാസക്രീഡാ സമാപ്താ .
---------------------------------------------------------------------------
MEANING OF VERSES

ഗർഗസംഹിതയിലെ അശ്വമേധഖണ്ഡത്തിൽ (അധ്യായം 42) ഗർഗമഹർഷി പ്രദ്യുമ്നരാജാവിനോട് വൃന്ദാവനത്തിലെ രാസക്രീഡയുടെയും, രാധാമുകുന്ദന്മാരുടെ ദിവ്യരൂപങ്ങളുടെയും മഹിമ വർണ്ണിക്കുന്ന രാസക്രീഡാ വർണ്ണനയുടെ ശ്ലോകം തിരിച്ചുള്ള മലയാളം അർത്ഥം താഴെ നൽകുന്നു:
ശ്ലോകം 1 - 3: വംശീനാദത്തിന്റെ മാധുര്യവും വ്യാപ്തിയും
ശ്രീഗർഗ ഉവാച -
ഹേമന്തേ മാസി പൂർവസ്മിൻ രാകായാം രാധികേശ്വരഃ .
വംശീം വശകരീം ദഘ്മൗ യഥാ വൃന്ദാവനേ പുരാ .. 1..
ധ്വനിർബഭൂവ തസ്യാശ്ച സർവേഷാമാഹരന്മനഃ .
നിശമ്യ ഗോപ്യഃ സംഖിന്നാഃ കാമഖേദേന തത്രസുഃ .. 2..
രുന്ധന്നംബുഭൃതശ്ചമത്കൃതിപരം കുർവന്മുഹുസ്ത്വംബരം
ധ്യാനാദ്ധന്ത നയൻസനന്ദനമുഖാന്വിസ്മേരയന്വേധസം .
ഔത്സുക്യാദ്ബലിഭിർബലിം ചടുലയൻഭോഗേന്ദ്രമാഘൂർണയൻ
ഭിന്ദന്നണ്ഡകടാഹഭിത്തിമഭിതോ ബഭ്രാമ വംശീധ്വനിഃ .. 3..
അർത്ഥം:
ശ്രീഗർഗമഹർഷി പറഞ്ഞു: പണ്ട് ഹേമന്തഋതുവിലെ ആദ്യമാസമായ 
കാർത്തികത്തിലെ പൂർണ്ണിമാ രാത്രിയിൽ (ശരത്പൂർണ്ണിമ) 
രാധികാനാഥനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ വൃന്ദാവനത്തിൽ വെച്ച് സകലരെയും 
വശീകരിക്കുന്ന തന്റെ ദിവ്യവേണു ഊതി. സമസ്ത ജീവജാലങ്ങളുടെയും
 മനംകവരുന്ന ആ നാദം കേട്ട ഗോപികമാർ തീവ്രമായ പ്രേമവിരഹത്താൽ
 വ്യാകുലരായി. ആ വേണുനാദം മേഘങ്ങളുടെ ഗതിയെ തടഞ്ഞു;
 ആകാശത്തെ അത്ഭുതസ്തബ്ധമാക്കി; സനന്ദനൻ തുടങ്ങിയ പരമഹംസന്മാരെ 
സമാധിയിൽ നിന്ന് ബാഹ്യസ്മൃതിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു; 
ബ്രഹ്മാവിനെ വിസ്മയിപ്പിച്ചു; ബലിചക്രവർത്തിയെ പാതാളത്തിൽ 
ഉൽക്കണ്ഠാകുലനാക്കി; അനന്തന്റെ (ശേഷനാഗത്തിന്റെ) ശിരസ്സുകളെ 
ആനന്ദത്താൽ ആട്ടിമറിച്ചു; പ്രപഞ്ചകടാഹത്തിന്റെ അതിരുകളെപ്പോലും 
ഭേദിച്ചുകൊണ്ട് ആ വംശീധ്വനി എല്ലായിടത്തും അലയടിച്ചു.
ശ്ലോകം 4 - 7: ചന്ദ്രോദയവും ദിവ്യ യമുനയും
അഥോദഗാച്ചന്ദ്രമാസ്തു ചർഷണീനാം ശുചോ മൃജൻ .
യഥാ പ്രിയായാ രാജേന്ദ്ര വിദേശാദാഗതഃ പ്രിയഃ .. 4..
തദൈവ യമുനാ രാജംസ്തനും ദിവ്യം ദധാര ഹ .
വൃന്ദാവനം ഗിരീന്ദ്രഞ്ച വ്രജഭൂമിഞ്ച മാനദ .. 5..
കൃഷ്ണാ നദീ ജയതി യത്ര മണീന്ദ്രമുക്താ-
മാണിക്യശുഭ്രഹരിതാ കരതോലികാഭിഃ .
വൈദൂര്യനീലകഹരിദ്ധരിവജ്രപീത-
സോപാനമണ്ഡപയുതാഭിരതിസ്ഫുരന്തീ .. 6..
സ്വച്ഛന്ദസൂത്പതിതമത്സ്യഗണൈർവഹന്തീ
സച്ഛ്യാമലേന വപുഷാഘഗണം ഹരന്തീ .
ഉത്തുംഗലോലലഹരീ കമലൈർലസന്തീ
കൃഷ്ണാ നദീ ജയതി കൃഷ്ണഗൃഹേ ലുഠന്തീ .. 7..
അർത്ഥം:
ഹേ രാജാവേ, വിദൂരദേശത്തുനിന്ന് മടങ്ങിയെത്തിയ പ്രിയതമനെക്കണ്ട് 
വിരഹിണിയായ കാമുകിയുടെ ദുഃഖം ശമിക്കുന്നതുപോലെ, 
ജനങ്ങളുടെ താപങ്ങളകറ്റിക്കൊണ്ട് ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണതേജസ്സോടെ ഉദിച്ചുയർന്നു. 
ആ നിമിഷം യമുനാനദിയും, വൃന്ദാവനവും, ഗോവർദ്ധനപർവ്വതവും, 
വ്രജഭൂമിയും തങ്ങളുടെ ദിവ്യമായ അപ്രാകൃത രൂപം ധരിച്ചു. മാണിക്യം,
 മുത്തുകൾ, വൈഡൂര്യം, നീലക്കല്ലുകൾ, പച്ചമരതകം, വജ്രം എന്നിവ 
പതിച്ച തിളങ്ങുന്ന പടവുകളോടും (സോപാനം) മണ്ഡപങ്ങളോടും കൂടി 
കാളിന്ദി ശോഭിച്ചു. ആനന്ദത്തോടെ തുള്ളിച്ചാടുന്ന മത്സ്യങ്ങളോടും, തൻ്റെ 
കറുത്ത ജലസ്പർശത്താൽ സകല പാപങ്ങളെയും ഹരിക്കുന്ന പ്രവാഹത്തോടും,
 ഉയർന്നുപൊങ്ങുന്ന അലമാലകളോടും, താമരപ്പൂക്കളോടും കൂടി ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ 
ലീലാരംഗത്തിൽ ഒഴുകുന്ന കാളിന്ദീനദി സർവ്വോത്കർഷേണ വിളങ്ങുന്നു.
ശ്ലോകം 8 - 12: ഗോവർദ്ധനവും വൃന്ദാവനവും
ഗോവർധനം ഭജ ഗിരീം ശതചന്ദ്രയുക്തം
മന്ദാരചന്ദനലതാവൃതകല്പവൃക്ഷം .
ശ്രീരാസമണ്ഡലയുതം മണിമണ്ഡപാഢ്യം
കോടീരമഞ്ജുലനികുഞ്ജകുടീരകോടിം .. 8..
വൃന്ദാവനം ച യമുനാതടനീരതീര-
സമ്പൃക്തമന്ദഗമനൈരതിഗന്ധവാതൈഃ .
തത്കമ്പിതം ച സുരഭീകൃതസർവദേശം
ശ്രീഖണ്ഡകുങ്കുമമൃദാഗുരുചർചിതം തം .. 9..
ജുഷ്ടം വസന്തനവപല്ലവപുഷ്പരംഗൈ-
ർമന്ദാരചന്ദനസുചമ്പകനീപനിംബൈഃ .
ആമ്രാതകാമ്രപനസാഗുരുനാഗരംഗൈഃ
ശ്രീതാലപിപ്പലവടൈർനവനാരികേലൈഃ .. 10..
ഖർജൂരശ്രീഫലലവംഗവിരാജമാന-
മഞ്ജീരശാലകതമാലകദംബയുക്തം .
സന്താനകുന്ദബദരീകദലീസിതാഢ്യം
ശ്രീശാല്മലീബകുലകേതകിസച്ഛിരീഷം .. 11..
സന്മോദിനീജലജവൃന്ദമനോഹരാഭം
വൃന്ദാരകം വരവനം തുലസീലതാഢ്യം .
ശ്രീമല്ലികാമൃതലതാമധുമാധവീഭിഃ
സംരാജിതം സ്മര നൃപേന്ദ്ര വ്രജസ്യ മധ്യേ .. 12..
അർത്ഥം:
നൂറുകണക്കിന് ചന്ദ്രബിംബങ്ങൾ പ്രതിഫലിക്കുന്നതും, മന്ദാരം, ചന്ദനം, 
കല്പവൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞതും, മണിമണ്ഡപങ്ങളും 
രാസമണ്ഡലവും കോടിക്കണക്കിന് മനോഹര നികുഞ്ജങ്ങളുമുള്ളതുമായ 
ഗോവർദ്ധനപർവ്വതത്തെ ഭജിച്ചാലും. യമുനയിലെ ജലകണങ്ങളെ സ്പർശിച്ച് 
സുഗന്ധം പരത്തുന്ന മന്ദമാരുതനാൽ തഴുകപ്പെട്ടതും, ചന്ദനം, കുങ്കുമം, 
അഗരു എന്നിവയുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞതുമായ വൃന്ദാവനത്തെ സ്മരിക്കുക. 
അവിടെ വസന്തഋതുവിലെ തളിരിലകളും പൂക്കളും വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു; 
മന്ദാരം, ചന്ദനം, ചമ്പകം, കടമ്പ്, വേപ്പ്, മാവ്, പിലാവ്, അഗരു, നാരകം,
 പന, അരയാൽ, പേരാൽ, തെങ്ങ്, ഈന്തപ്പന, കൂവളം, ഗ്രാമ്പൂ, തമാലം, 
കുരുത്തോല, ഇലഞ്ഞി, കൈത, നെല്ലി, വാഴ, മുല്ല, മാധവീലത, തുളസി 
എന്നിവയാലും വിടർന്ന താമരകളാലും സമൃദ്ധമായ 
ആ ദിവ്യവനത്തെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കുക.
ശ്ലോകം 13 - 17: വംശീവടവും പക്ഷിമൃഗാദികളും
വംശീവടം ച കലകണ്ഠവിഹംംഗമൈശ്ച
കൃഷ്ണാതടേ ച പുലിനം കില ബാലുകാഢ്യം .
ശ്രീപാടലൈർമധുകകിംശുകസത്പ്രിയാലൈ-
രൗദുംബരൈഃ ക്രമുകദ്രാക്ഷകപിത്ഥയുക്തം .. 13..
ശ്രീകോവിദാരപിചുമന്ദലതാർജുനൈശ്ച
പ്ലക്ഷൈരശോകസരലൈഃ സുരദാരുഭിശ്ച .
ജംബൂസുവേത്രനലകുബ്ജകസ്വർണയൂഥീ-
പുന്നാഗനാഗകുടജൈഃ കുരബൈർവൃതം ച .. 14..
ചക്രാഹ്വസാരസശുകൈഃ സിതരാജഹംസൈഃ .
കാരണ്ഡവൈശ്ച ജലകുക്കുടകൂജിതം ച .. 15..
ദാത്യൂഹകോകിലകപോതകനീലകണ്ഠൈ- .
ർനൃത്യന്മയൂരകലരാവവൃതം സ്മര ത്വം .. 16..
ശ്യാമാചകോരകലഖഞ്ജനസാരികാഭിഃ
പാരാവതൈർഭ്രമരതിത്തിരതിത്തിരീഭിഃ .
ശ്രീകാഞ്ചനീമധുലതാമധുയൂഥികാഭിഃ
സംവേഷ്ടിതം ഹരിണമർകടമർകടീഭിഃ .. 17..
അർത്ഥം:
മധുരമായി പാടുന്ന പക്ഷികൾ വസിക്കുന്ന വംശീവടത്തെയും, 
കാളിന്ദീതീരത്തെ വെൺമണൽത്തിട്ടുകളെയും സ്മരിക്കുക. അത്തി, 
പ്ലാശ്, മുന്തിരി, വിളാമ്പഴം, അശോകം, ദേവദാരു, ഞാവൽ, പുന്നാഗം 
തുടങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങളാലും പൂവള്ളികളാലും അലംകൃതമായ ആ 
വനത്തിൽ ചക്രവാകങ്ങൾ, കൊക്കുകൾ, തത്തകൾ, രാജഹംസങ്ങൾ,
 നീർക്കോഴികൾ, കുയിലുകൾ, പ്രാവുകൾ, പീലികൾ വിടർത്തി നൃത്തം
 ചെയ്യുന്ന മയിലുകൾ, ചകോരങ്ങൾ, കാട്ടുകോഴികൾ, വണ്ടുകൾ എന്നിവ 
കളകൂജനം നടത്തുന്നു; ഒപ്പം മാനുകളും വാനരന്മാരും സ്വൈരമായി വിഹരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 18 - 22: രാസനികുഞ്ജത്തിന്റെ വൈഭവം
ശ്രീപദ്മരാഗശിഖരം ച നികുഞ്ജഗേഹം
ശ്രീകൗസ്തുഭേന്ദ്രമണിരാജിവിരാജമാനം .
കോടീന്ദുമണ്ഡലവിതാനഗണൈശ്ച ഹൈമൈഃ
ശ്രീപട്ടസൂത്രരചിതൈർമണിതോരണാഢ്യം .. 18..
മുക്താവൃതൈഃ കനകപീതപതത്പതാകൈഃ
പാരാവതൈഃ സിതപതത്രിഭിരാവൃതഞ്ച .
മന്ദാരകുന്ദകരവീരകയൂഥികാനാം
മാലാവിചിത്രരചിതം നവചമ്പകാനാം .. 19..
നാഗേശപദ്മഹരിചന്ദനപല്ലവാനാം
ശ്രീമാലതീകുരബകാഞ്ചനയൂഥികാനാം .
മാലാഭിരാവൃതമനംഗഹരം ഗൃഹം ത-
ത്സദ്രത്നദർപണവൃതം സിതചാമരൈശ്ച .. 20..
സിംഹാസനൈശ്ച നവപല്ലവപുഷ്പയുക്തൈഃ
ശയ്യാസനൈഃ കനകവിദ്രുമപാദവൃന്ദൈഃ .
ശ്രീചന്ദനാഗുരുജലൈർമകരന്ദസംഘൈഃ
കസ്തൂരികാമുദിതകുങ്കുമചർചിതം തത് .. 21..
ഏജദ്വസന്തതരുപല്ലവമേവ വാതൈഃ
ശീതൈർഗജേന്ദ്രഗമനൈഃ സുരഭീകൃതാംഗം .
ഏതാദൃശം ഹരിനികുഞ്ജഗൃഹം സ്മര ത്വം
സന്നമ്രശാഖതരുയുക്തമതീവ പുഷ്പൈഃ .. 22..
അർത്ഥം:
പത്മരാഗക്കല്ലുകളാൽ തീർത്ത മേൽക്കൂരയും, കൗസ്തുഭമണികളാൽ 
തിളങ്ങുന്ന തോരണങ്ങളും, കോടി ചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ വെട്ടിത്തിളങ്ങുന്ന
 സ്വർണ്ണവിതാനങ്ങളും (മേൽക്കട്ടി), പട്ടുനൂലുകളാലും മുത്തുകളാലും 
മഞ്ഞക്കൊടികളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ആ ദിവ്യനികുഞ്ജത്തെ 
സ്മരിക്കുക. മന്ദാരം, കുന്ദം, അരളി, മുല്ല, ചമ്പകം, താമര എന്നിവയുടെ
 വിചിത്രമാലകളാൽ അലംകൃതവും, രത്നക്കണ്ണാടികളും വെൺചാമരങ്ങളും
 സ്വർണ്ണ-പവിഴക്കാലുകളുള്ള സിംഹാസനങ്ങളും പുഷ്പശയ്യകളും നിറഞ്ഞതുമാണത്. 
ചന്ദനം, അഗരു, കസ്തൂരി, കുങ്കുമം, പൂന്തേൻ എന്നിവ തളിച്ച് 
സുഗന്ധപൂരിതമാക്കപ്പെട്ടതും, പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ് കുനിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന 
മരങ്ങളുള്ളതുമായ ആ ഹരിനികുഞ്ജത്തെ ഭക്തിയോടെ ധ്യാനിക്കുക.
ശ്ലോകം 23 - 29: ഗോപികമാരുടെ ആഗമനവും കൃഷ്ണദർശനവും
ശ്രീവേണുഗീതം ബഹുകാമവർദ്ധനം നിശമ്യ സർവാ വ്രജയോഷിതോ നൃപ .
ശ്രീകൃഷ്ണകാന്തേന ഗൃഹീതമാനസാ വിസൃജ്യ കർമാണി സമായയുർവനേ .. 23..
രുദ്ധാ യാഃ പതിഭീ രാജൻകൃഷ്ണേന ഹൃതമാനസാഃ .
സ്ഥൂലം ശരീരം താസ്ത്യക്ത്വാ ത്വരം കൃഷ്ണാന്തികം യയുഃ .. 24..
സിംഹാസനേ ഹേമദുകൂലസംയുതേ മധ്യേ സ്ഥിതം സുന്ദരനന്ദനന്ദനം .
ശ്രീസുന്ദരീ രാധികയാ സമം പരം ഗലേ ദധാനം മധുമാലതീസ്രജം .. 25..
ശ്യാമം പ്രഭാതാർകകിരീടിനം ഹരിം സ്ഫുരത്പ്രഭം ശ്രീമുരലീമനോഹരം .
പീതാംബരം മന്മഥരാശിമോഹനം വ്രജസ്ത്രിയസ്തം ദദൃശുഃ സമാഗതാഃ .. 26..
ദൃഷ്ട്വാ പ്രിയാഃ പ്രിയതമം മത്സ്യകുണ്ഡലിനം ഹരിം .
ഗോപ്യോ മൂർച്ഛാം ഗതാഃ സദ്യോ ഭൂപ ചാലക്ഷിതോദ്യമാഃ .. 27..
സാന്ത്വയാമാസ താഃ കൃഷ്ണോ മിഷ്ടവാക്യൈഃ സുധാസമൈഃ .
തദാ ഗോപ്യോ വനോദ്ദേശേ സർവാശ്ചൈതന്യതാം ഗതാഃ .. 28..
കൃഷ്ണം ഗദ്ഗദയാ വാചാ സ്തുത്വാ ഭീതാഃ സ്ത്രിയോ വരാഃ .
ത്യക്ത്വാ വിരഹജം ദുഃഖം ഗോവിന്ദം ദദൃശുഃ പ്രിയം .. 29..
അർത്ഥം:
വേണുനാദം കേട്ട മാത്രയിൽ ഗോപികമാർ തങ്ങളുടെ ഗൃഹകർമ്മങ്ങളെല്ലാം 
ഉപേക്ഷിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞെത്തി. ഭർത്താക്കന്മാരാൽ തടയപ്പെട്ടവർ
തങ്ങളുടെ ഭൗതികശരീരത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച് സൂക്ഷ്മശരീരത്തോടെ കൃഷ്ണന്റെ 
അടുക്കലേക്ക് അതിവേഗം എത്തിച്ചേർന്നു. സ്വർണ്ണപ്പട്ടുവിരിച്ച സിംഹാസനത്തിൽ 
രാധാദേവിയോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്നവനും, കഴുത്തിൽ മാലതീമാല അണിഞ്ഞവനും, 
പ്രഭാതസൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന കിരീടവും പീതാംബരവും ധരിച്ചവനും, 
വേണു കൈയിലേന്തി കോടി കാമദേവന്മാരെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന ഭാവത്തിൽ
ശോഭിക്കുന്നവനുമായ നന്ദനന്ദനനെ അവർ കണ്ടു. മകരകുണ്ഡലം ധരിച്ച 
പ്രിയതമന്റെ അതിരറ്റ സൗന്ദര്യം കണ്ട് ഗോപികമാർ പരമാനന്ദത്താൽ മോഹാലസ്യപ്പെട്ടു.
ഭഗവാൻ അമൃതതുല്യമായ മധുരവാക്കുകളാൽ അവരെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചപ്പോൾ 
അവർ ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ്, വിരഹദുഃഖം മറന്ന് ആനന്ദാശ്രുക്കളോടെ ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചു.
ശ്ലോകം 30 - 36: കാളിന്ദീതീരത്തെ വിഹാരലീലകൾ
വൃന്ദാവനേ ഭ്രാജമാനേ മാലതീവനസങ്കുലേ .
ദിവ്യദ്രുമലതാജാലേ മധുപധ്വനിനാദിതേ .. 30..
വിചചാര ഹരിഃ സാക്ഷാദ്ദേവോ മദനമോഹനഃ .
പദ്മാഭം പദ്മഹസ്തേന ഗൃഹീത്വാ രാധികാകരം .. 31..
പ്രഹസൻഭഗവാൻസാക്ഷാദായയൗ യമുനാതടം .
കൃഷ്ണാതീരേ നികുഞ്ജേ വൈ ശ്രീകൃഷ്ണോ നിഷസാദ ഹ .. 32..
തസ്മിൻഗൃഹേ മധുപതേഃ ശൃണു ഗോപികാനാം
ശ്രീകൃഷ്ണചന്ദ്രചരണസ്മരണാവൃതാനാം .
ഝങ്കാരനൂപുരഝണത്കരകങ്കണാനാം
മഞ്ജീരരത്നവിചലത്കടികിങ്കിണീനാം .. 33..
സ്മേരദ്യുതിസ്ഫുടചമത്കൃതഗണ്ഡദേശൈഃ
ശ്രീദന്തപങ്ക്തിവിലസത്തഡിതാലിലേശൈഃ .
കോടീരഹാരഹരിതാംഗദഭൂഷിതാനാം
ബാലാർകമണ്ഡലവികുണ്ഡലമണ്ഡിതാനാം .. 34..
താസാം തു കാപി യുവതീ കഥിതാ ച മുഗ്ധാ
മധ്യാപി കാപി തരുണീ രുചിരാ പ്രഗൽഭാ .
കാചിത്തരും വിനയതീ മധുരം ഹസന്തീ
കാചിത്സഖീ മദയുതാ സുവനേ വ്രജന്തീ .. 35..
സന്താഡ്യ താമപി കരേണ തു കാപ്യധാവ-
ത്സംഗൃഹ്യ കാപി ഭുവനേ കമലൈർജഘാന .
കാചിച്ഛ്ലഥത്കനകഹാരമുപാജഹാര
കാചിത്പ്രമുക്തകബരീ തു വിഹാരമത്താ .. 36..
അർത്ഥം:
തുടർന്ന്, സാക്ഷാൽ മദനമോഹനനായ ഭഗവാൻ രാധാദേവിയുടെ 
കരങ്ങൾ പിടിച്ച് മന്ദഹാസത്തോടെ യമുനാതീരത്തെ നികുഞ്ജത്തിലേക്ക് 
എഴുന്നള്ളി. അവിടെ കൃഷ്ണപാദസ്മരണയിൽ മുഴുകിയ ഗോപികമാരുടെ 
ചിലമ്പുകളുടെയും കൈവളകളുടെയും അരഞ്ഞാണുകളുടെയും മണിനാദം മുഴങ്ങി. 
പുഞ്ചിരി വിരിയുന്ന കവിളുകളും മിന്നൽക്കൊടിപോലുള്ള ദന്തനിരകളും 
കിരീടങ്ങളും കുണ്ഡലങ്ങളും അണിഞ്ഞ സുന്ദരികളായ ആ ഗോപികമാർ 
നാനാവിധ ഭാവങ്ങളിൽ (മുഗ്ദ്ധ, മധ്യ, പ്രഗത്ഭ) ലീലകളിൽ മുഴുകി. 
ചിലർ മരങ്ങളെ ആശ്ലേഷിച്ചു, ചിലർ പരസ്പരം താമരപ്പൂക്കൾ കൊണ്ടെറിഞ്ഞു, 
മറ്റു ചിലരുടെ സ്വർണ്ണമാലകളും കേശഭാരവും വിഹാരമത്തതയിൽ അഴിഞ്ഞുവീണു.
ശ്ലോകം 37 - 41: പ്രധാന സഖിമാരും രാധാകൃഷ്ണ സേവയും
ശ്രീജാഹ്നവീ ച യമുനാ മധു മാധവീ ച
ശീലാ രമാ ശശിമുഖീ വിരജാ സുശീലാ .
ചന്ദ്രാനനാ ച ലലിതാ ത്വചലാ വിശാഖാ
മായാല്പ ഏവ കഥിതാ ഭവനേ ത്വസംഖ്യാഃ .. 37..
ലീലാതപത്രമതിമൗക്തികദാമജാലം
നീത്വാ ചലന്തി മണിഭൂമിഷു തത്ര കാശ്ചിത് .
ശ്രീചാമരവ്യജനദണ്ഡധരാ വയസ്യാഃ
കാശ്ചിദ്വ്രജന്തി ധൃതപീതപതത്പതാകാഃ .. 38..
നൃത്യന്തി തത്ര ഹരിവേഷധരാസ്തു കാശ്ചി-
ദ്വീണാകരാ മധുരതാലമൃദംഗഹസ്താഃ .
വംശീധരാശ്ച വൃഷഭാനുസുതാഃ സുവേഷാഃ
കേയുരകുണ്ഡലയുതാ മണിവേത്രഹസ്താഃ .. 39..
സദ്ധാവഭാവരസതാലയുതസ്മിതാക്തൈ-
ർഝങ്കാരനൂപുരയുതൈർവിശദൈഃ കടാക്ഷൈഃ .
സംഗീതനൃത്യവിദിതൈർഭ്രുകുടീവിഭംഗൈ
രാധാം ഹരിം ച സതതം പരിതോഷയന്ത്യഃ .. 40..
തസ്മിന്നികുഞ്ജഭവനേ യമുനാതടേഽപി
വംശീവടേ വനധരാനികടേ ഹരിം തം .
ശ്രീരാധയാ ച ഗിരിരാജതടം വ്രജന്തം
നന്ദാത്മജം ച നടവേഷധരം സ്മര ത്വം .. 41..
അർത്ഥം:
ജാഹ്നവി, യമുന, മധു, മാധവി, ശീല, രമ, ശശിമുഖി, വിരജ, 
സുശീല, ചന്ദ്രാനന, ലളിത, അചല, വിശാഖ തുടങ്ങി എണ്ണമറ്റ സഖിമാർ 
അവിടെ തിങ്ങിനിറഞ്ഞു. ചിലർ മുത്തുക്കുടകൾ ചൂടി നടന്നു; മറ്റു 
ചിലർ വെൺചാമരങ്ങളും വിശറികളും വീശി; ചിലർ മഞ്ഞക്കൊടികളേന്തി. 
ചില സഖിമാർ കൃഷ്ണവേഷം കെട്ടി വീണയും മൃദംഗവും പുല്ലാങ്കുഴലും ഏന്തി 
സംഗീത-നൃത്തങ്ങളോടെ രാധാമാധവന്മാരെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു. യമുനാതീരത്തും 
വംശീവടത്തിലും ഗോവർദ്ധനഗിരിതടത്തിലും രാധയോടൊപ്പം നടരാജനെപ്പോലെ 
വിഹരിക്കുന്ന ആ നന്ദനന്ദനനെ നീ സദാ ധ്യാനിക്കുക.
ശ്ലോകം 42 - 47: ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പാദാദി കേശവർണ്ണന
ശ്രീപദ്മരാഗനഖദീപ്തിപദാരവിന്ദം
ഝങ്കാരനൂപുരധരം സ്ഫുരദംഗദേശം .
കുർവന്തമേവ തു പദാരുണഭൂമിദേശം
ശ്രീമത്പരാഗസുരുചാലമിതസ്തതസ്തു .. 42..
ലക്ഷ്മീകരാബ്ജപരിലാലിതജാനുദേശം
രംഭോരു പീതവസനം തു കൃശോദരാഭം .
രോമാവലിഭ്രമരനാഭിസരസ്ത്രിരേഖം
കാഞ്ചീധരം ഭൃഗുപദം മണീകൗസ്തുഭാഢ്യം .. 43..
ശ്രീവത്സഹാരരുചിരം നവമേഘനീലം
പീതാംബരം കരികരസ്ഫുടബാഹുദണ്ഡം .
രത്നാംഗദം ച മണികങ്കണപദ്മഹസ്തം
ശ്രീരാജഹംസവരകന്ധരശോഭമാനം .. 44..
ശ്രീകംബുകണ്ഠലലിതം വിലസത്കപോലം
മധ്യം തു നിമ്നചിബുകം കില കുന്ദദന്തം .
ബിംബാധരം സ്മിതലസച്ഛുകചഞ്ചുനാസം
പീയൂഷകല്പവചനം പ്രചലത്കടാക്ഷം .. 45..
ശ്രീപുണ്ഡരീകദലനേത്രമനംഗലീലം
ഭ്രൂമണ്ഡലസ്മിതഗുണാവൃതകാമചാപം .
വിദ്യുച്ഛടോച്ഛലിതരത്നകിരീടകോടിം
മാർതണ്ഡമണ്ഡലവികുണ്ഡലമണ്ഡിതാഭം .. 46..
വംശീധരം ത്വഹിവിലോലഗുഡാലകാഢ്യം
രാധാപതിം സജലപദ്മമുഖം ചലന്തം .
കന്ദർപകോടിഘനമാനഹരം കൃശാംഗം
വംശീവടേ നടവരം ഭജ സർവഥാ ത്വം .. 47..
അർത്ഥം:
മാണിക്യം പോലെ തിളങ്ങുന്ന കാൽനഖങ്ങളും ചിലമ്പുകളുമണിഞ്ഞ് 
ഭൂമിയെ ചുവപ്പണിയിക്കുന്ന പാദപത്മങ്ങളുള്ളവനും, മഹാലക്ഷ്മിയുടെ 
കരങ്ങളാൽ തഴുകപ്പെടുന്ന കാൽമുട്ടുകളുള്ളവനും, വാഴത്തണ്ടുപോലുള്ള 
തുടകളും നേർത്ത ഉദരവും ത്രിവലികളും ഭൃഗുലക്ഷ്ണവും കൗസ്തുഭമണിയും
ശ്രീവത്സവും മാറിൽ തിളങ്ങുന്നവനുമായ ഭഗവാനെ ഭജിക്കുക. കാർമേഘവർണ്ണനും, 
ആനത്തുമ്പിക്കൈ പോലുള്ള ദൃഢമായ ബാഹുകളുള്ളവനും, ശംഖുപോലുള്ള 
കഴുത്തും മുല്ലമൊട്ടുപോലുള്ള ദന്തനിരകളും കോവൽക്കനിപോലുള്ള അധരങ്ങളും
തത്തച്ചുണ്ടുപോലുള്ള നാസികയും താമരയിതൾക്കണ്ണുകളുമുള്ളവനും, മിന്നൽപ്പിണർ 
പോലുള്ള കിരീടവും സൂര്യതുല്യമായ കുണ്ഡലങ്ങളും ധരിച്ചവനും, കോടി മന്മഥന്മാരുടെ
ഗർവ്വമടക്കുന്ന നടവരനുമായ രാധാപതിയെ സദാ ഭജിച്ചാലും.
ശ്ലോകം 48 - 54: ശ്രീരാധാദേവിയുടെ ദിവ്യസൗന്ദര്യ വർണ്ണന
ആരക്തരക്തനഖചന്ദ്രപദാബ്ജശോഭാം
മഞ്ജീരനൂപുരരണത്കടികിങ്കിണീകാം .
ശ്രീഘണ്ടികാകനകകങ്കണശബ്ദമുക്താം
രാധാം ദധാമി തരുപുഞ്ജനികുഞ്ജമധ്യേ .. 48..
നീലാംബരൈഃ കനകരശ്മിതടസ്ഫുരദ്ഭിഃ
ശ്രീഭാനുജാതടമരുദ്ഗതിചഞ്ചലാംഗൈഃ .
സൂക്ഷ്മസ്വരൂപലലിതൈരതിഗൗരവർണാം
രാസേശ്വരീം ഭജ മനോഹരമന്ദഹാസാം .. 49..
ബാലാർകമണ്ഡലമഹാംഗദരത്നഹാരാം
താടങ്കതോരണമണീന്ദ്രമനോഹരാഭാം .
ശ്രീകണ്ഠഭാലസുമനോനവപഞ്ചദാമ്നീം
രത്നാംഗുലീയലലിതാം വ്രജരാജപത്നീം .. 50..
ചൂഡാമണിദ്യുതിലസത്സ്ഫുരദർദ്ധചന്ദ്രാം
ഗ്രൈവേയകാലപനപത്രവിചിത്രരൂപാം .
ശ്രീപട്ടസൂത്രമണീപട്ടചലദ്വിദാമ്നീം
സ്ഫൂർജ്ജത്സഹസ്രദലപദ്മധരാം ഭജസ്വ .. 51..
ശ്രീബാഹുകങ്കണലസത്കുചരത്നദീപ്തിം
ശ്രീനാസികാഭരണഭൂഷിതഗണ്ഡദേശാം .
സദ്യൗവനാലസഗതിം കലസർപവേണീം
മധ്യേന്ദുകോടിവദനാം സ്ഫുടചമ്പകാഭാം .. 52..
സദ്ധാവഭാവസഹിതാം നവപദ്മനേത്രാം
സ്ഫൂർജ്ജത്സ്മിതദ്യുതികലാം പ്രചലത്കടാക്ഷാം .
കൃഷ്ണപ്രിയാം ലലിതകുന്തലപുഞ്ജലാഭാം
മന്ദാരഹാരമധുരഭ്രമരീരവാഢ്യാം .. 53..
ശ്രീഖണ്ഡകുങ്കുമമൃദാഗുരുവാരിസിക്താം
ശ്രീബിന്ദുകീരുചിരപത്രവിചിത്രചിത്രാം .
സന്താനപത്രരുചിരാമലമഞ്ജനാഭാം
രാസേശ്വരീം ഗജഗതിം ഭജ പദ്മിനീം താം .. 54..
അർത്ഥം:
ചുവന്ന ചന്ദ്രക്കലകൾ പോലുള്ള കാൽനഖങ്ങളും പാദസരങ്ങളും അരഞ്ഞാണുകളും 
ധരിച്ച രാധാദേവിയെ ഞാൻ ഹൃദയത്തിൽ ധ്യാനിക്കുന്നു. കാളിന്ദീതീരത്തെ 
തെന്നലിൽ പാറിപ്പറക്കുന്ന നീലപ്പട്ടുടുത്ത്, സ്വർണ്ണനിറത്തിലുള്ള അതിധവള 
കാന്തിയോടെ മന്ദഹാസം പൊഴിക്കുന്ന രാസേശ്വരിയെ ഭജിക്കുക. 
ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന രത്നഹാരങ്ങളും കമ്മലുകളും (താടങ്കം) 
രത്നമോതിരങ്ങളും അണിഞ്ഞവളും, ശിരസ്സിൽ ചൂഡാമണിയും അർദ്ധചന്ദ്രനും
 ധരിച്ച് കൈകളിൽ സഹസ്രദളപത്മമേന്തിയവളും, മൂക്കുത്തിയുടെ ശോഭ കവിളിൽ 
പതിയുന്നവളും, സർപ്പം പോലുള്ള ഇടതൂർന്ന വേണിയും കോടിപൂർണ്ണേന്ദുതുല്യമായ
 മുഖവുമുള്ള രാധയെ വണങ്ങുക. പ്രേമഭാവം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളും 
സുന്ദരകടാക്ഷങ്ങളുമുള്ളവളും, ചന്ദനം, കുങ്കുമം, കസ്തൂരി എന്നിവ പൂശിയവളും, 
മദയാനയെപ്പോലെ ഗമനഭംഗിയുള്ളവളുമായ രാസേശ്വരിയായ പത്മിനീദേവിയെ ഭജിച്ചാലും.
ശ്ലോകം 55 - 59: രാസലീലയും പരമതത്ത്വ സ്തുതിയും
ഏതാദൃശീം രതിവരാം തു സമേത്യ കൃഷ്ണോ
ഗച്ഛന്നികുഞ്ജവനജാലവിലോകാനായ .
ധാവന്തി തത്ര മണിഛത്രധരാശ്ച ഗോപ്യോ
നീത്വാ തഥാ ചമരചാരുപതത്പതാകാഃ .. 55..
ഷഡ്രാഗമേവ വരധൈവതമധ്യമാദ്യൈ-
ർഗായന്തമാദിപുരുഷം ഭജ നന്ദപുത്രം .
ഷട്ത്രിംശതസ്തദനുവർത്തിതരാഗിണീനാം
വംശീവരേണ ലലിതേന വരം വ്രജന്തം .. 56..
ശൃംഗാരവീരകരുണാദ്ഭുതഹാസ്യരൗദ്ര-
ബീഭത്സശാന്തകഭയാനകനിത്യയുക്തം .
ഭക്തപ്രിയം വ്രജവധൂമുഖപദ്മഭൃംഗം
യോഗീന്ദ്രഹൃത്കമലവിസ്ഫുരദംഘ്രിയുഗ്മം .. 57..
ക്ഷേത്രജ്ഞമാദിപുരുഷം സ്വധിയജ്ഞരൂപം
സർവേശ്വരം സകലകാരണകാരണേശം .
കൃഷ്ണം ഹരിം പ്രകൃതിപൂരഷയോഃ പുമാംസം
സർവം നിരസ്തകപടം നിജതേജസേഹ .. 58..
യം വൈ സ്തുവന്തി ശിവധർമസുരേശശേഷ-
ലോകേശസിദ്ധിദഗണേശസുരാദയോഽപി .
രാധാരമാപ്രകൃതിഭൂവിരജാസ്വരാദ്യാ
വേദാ ഭജന്തി സതതം തമഹം ഭജാമി .. 59..
അർത്ഥം:
അത്യുന്നത പ്രേമസ്വരൂപിണിയായ രാധയോടൊപ്പം ചേർന്ന കൃഷ്ണൻ 
നികുഞ്ജങ്ങളിലേക്ക് നടന്നുനീങ്ങി; ഗോപികമാർ മുത്തുക്കുടകളും
 ചാമരങ്ങളും പതാകകളുമേന്തി അവരുടെ പിന്നാലെ നടന്നു. ആറു 
രാഗങ്ങളെയും (ഷഡ് രാഗങ്ങൾ) മുപ്പത്തിയാറ് രാഗിണികളെയും പുല്ലാങ്കുഴലിലൂടെ 
അതീവ ലളിതമായി ആലപിക്കുന്ന ആദിപുരുഷനായ നന്ദകുമാരനെ ഭജിച്ചാലും.
 ശൃംഗാരം, വീരം, കരുണം, അത്ഭുതം, ഹാസ്യം, രൗദ്രം, ബീഭത്സം, ശാന്തം, 
ഭയാനകം എന്നീ നവരസങ്ങളും തികഞ്ഞവനും, ഭക്തപ്രിയനും, ഗോപികമാരുടെ
 മുഖപത്മങ്ങളിലെ തേൻ നുകരുന്ന വണ്ടും, യോഗീശ്വരന്മാരുടെ 
ഹൃദയകമലങ്ങളിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന പാദങ്ങളുള്ളവനുമായ ഭഗവാനെ സ്മരിക്കുക.
സകല ജീവികളിലെയും അന്തരാത്മാവായ ക്ഷേത്രജ്ഞനും, ആദിപുരുഷനും,
 യജ്ഞസ്വരൂപനും, സർവ്വേശ്വരനും, സകല കാരണങ്ങൾക്കും പരമകാരണനും,
 മായയെ സ്വതേജസ്സാൽ നീക്കുന്നവനും, പ്രകൃതിക്കും പുരുഷനും അതീതനായ
 പരമപുരുഷനുമായ കൃഷ്ണനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു. പരമശിവൻ, ധർമ്മദേവൻ, ഇന്ദ്രൻ, 
അനന്തൻ, ബ്രഹ്മാവ്, ഗണപതി തുടങ്ങിയ സകല ദേവന്മാരും, രാധ, ലക്ഷ്മി, ഭൂമിദേവി, 
വിരജ തുടങ്ങിയ ദേവിമാരും, വേദങ്ങളും നിരന്തരം ആരെയാണോ സ്തുതിക്കുന്നത്, 
ആ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ ശ്രീകൃഷ്ണനെ ഞാൻ സദാ ഭജിക്കുന്നു.